Epigrammata selecta

1518

Textus:

The Complete Works of Thomas More, vol. 3

ed. Yale, New Haven 1976

Versio digitalis:

White Trash Scriptorium

(Mark A. Reynolds)

_____________________________________________________________________

37      Cunicula loquitur quae elapsa mustelae incidit in disposita venatorum retia.

42      Venatus araneae.

52      In ridiculum iudicium.

56      In mortis diem omnibus incertum.

59      In hominis nativitatem.

61      In astrologum uxoris impudicae maritum.

75      Vita ipsa cursus ad mortem est.

79      De morte.

117    In furem et patronum.

119    In huius vitae vanitatem.

128    Ridiculum in Gelliam.

133    Ridiculum in ministrum.

143    Versus iambici dimetri brachycatalectici ad Candidum, qualis uxor deligenda.

167    De puella quae raptum finxit.

198    Quis optimus reipublicae status.

201    De rege et rustico.

235    In puellam divaricatis tibiis equitantem.

247    De Hespero confitente.

254    Medicinae ad tollendos foetores anhelitus provenientes a cibis quibusdam.

258    Epitaphium in sepulchro Iohannae olim uxoris Mori,

263    Gratulatur quod eam repperit incolumem quam olim ferme puer amaverat.

264    T. Morus Margaretae Elisabethae Caeciliae ac Ioanni dulcissimis liberis S.P.

――――――

37

Cunicula loquitur quae elapsa

mustelae incidit in disposita venatorum retia.

Mustelam obliquo dilapsa foramine fugi.

Sed feror humanos heu misera in laqueos.

Hic ego non vitam, celerem non impetro mortem.

Servor ut heu rapidis obiciar canibus.

5

Qui mea dum laniant scelerato viscera morsu,

spectat, et effuso sanguine ridet homo.

O durum genus, atque fera truculentius omni,

nex cui crudelem praebet acerba iocum.

42

Venatus araneae.

Insidiata vagam comprendit aranea muscam,

et lentis trepidam cassibus implicuit.

Iamque hiat in morsum, sed saepe os inter et offam,

ut verbum vetus est, multa venire solent.

5

Sors muscae miseretur, et adversatur Arachnae,

inque malam e misera transtulit exitium.

En stimulante fame properans invadis utramque

sturne, ruunt casses, haec fugit, illa perit.

Sic misero spes est plerumque secure sub ipsa,

10

inter et armatos mille malo metus est.

52

In ridiculum iudicium (e Graeco).

Lis agitur, surdusque reus, surdus fuit actor.

Ipse tamen iudex surdus utroque magis.

Pro aedibus hic petit aes, quinto iam mense peracto.

Ille refert, 'Tota nocte mihi acta mola est.'

5

Aspicit hos iudex, et 'Quid contenditis?' inquit.

'An non utrique est mater? Utrique alite.'

56

In mortis diem omnibus incertum.

Fleres, si scires unum tua tempora mensem.

Rides, cum non sit forsitan una dies.

59

In hominis nativitatem (e Graeco).

Heus homo si memor es, quid te dum gigneret, egit

tum pater, ex animo iam tumor ille cadet.

At Plato te fastu dum somniat inflat inani,

aeternumque vocat semen et aethereum.

5

Factus es ecce luto, quid suspicis alta? sed istud

plasmate qui te ornat nobiliore feret.

Quin si vera voles audire, libidine foeda

natus es e coitu, guttula et e misera.

61

In astrologum uxoris impudicae maritum.

Astra tibi aethereo pandunt sese omnia vati,

omnibus et quae sint fata futura, monent.

Omnibus ast uxor quod se tua publicat, id te

astra, licet videant omnia, nulla monent.

75

Vita ipsa cursus ad mortem est.

Nugamur, mortemque procul, procul esse putamus.

At mediis latet haec abdita visceribus.

Scilicet ex illa, qua primum nascimur hora,

prorepunt iuncto vitaque morsque pede.

5

Partem aliquam furtim qua se metitur, et ipsam

surripit e vita quaelibet hora tua.

Paulatim morimur, momento extinguimur uno;

sic oleo lampas deficiente perit.

Ut nihil interimat, tamen ipso in tempore mors est.

10

Quin nunc, interea dum loquimur, morimur.

79

De morte.

Somniat, hic ditem qui se putat esse, videtque

morte experrectus ilico quam sit inops.

117

In furem et patronum.

Dum furti metuit damnari Clepticus, amplo

non sine consuluit munere causidicum.

Hic ubi saepe diuque immensa volumina volvit,

'Spero' ait 'effugies, Cleptice, si fugias.'

119

In huius vitae vanitatem.

Damnati ac morituri in terrae claudimur omnes

carcere, in hoc mortem carcere nemo fugit,

carceris in multas describitur area partes,

inque aliis alii partibus aedificant.

5

Non aliter quam de regno de carcere certant.

In caeco cupidus carcere condit opes,

carcere obambulat hic vagus, hic vincitur in antro.

Hic servit, regit hic, hic canit, ille gemit.

Iam quoque dum carcer non tanquam carcer amatur,

10

hinc aliis alii mortibus extrahimur.

128

Ridiculum in Gelliam.

Quid modo saeclorum miremur monstra priorum,

quod loquitur taurus, quod cadit imbre lapis?

Monstra antiqua novum superat: surrexerat ecce

ante tenebrosum Gellia vesper heri.

5

Plus dicturus eram, nisi me ridere putares,

surrexit mediam, sed tamen ante diem.

Mira licet saepe illa tamen videre priores,

saepe potest forsan cernere posteritas,

istud at hesternam nemo unquam viderat ante,

10

et post hanc poterit nemo videre diem.

133

Ridiculum in ministrum.

Muscas e cratere tulit conviva priusquam

ipse bibit, reddit rursus, ut ipse bibit.

Addidit et causam, 'Muscas ego non amo,' dixit,

'sed tamen e vobis nescio num quis amet.'

143

Versus iambici dimetri brachycatalectici

ad Candidum, qualis uxor deligenda.

Iam tempus id petit

monetque, Candide,

vagis amoribus

tandem renunties,

5

tandemque desinas

incerta Cypridis

sequi cubilia,

quaerasque virginem,

quam rite iam tibi

10

concorde vincias

amore coniugem,

quae iam genus tuum,

quo nil beatius,

fecunda dulcibus

15

natis adaugeat.

Pater tibi tuus

hoc ante praestitit.

Quod a prioribus

prius receperis

20

non absque faenore

repende posteris.

Non sit tibi tamen

haec cura maxima

spectare, Candide,

25

quid dotis afferat,

quam sitve candida.

Infirmus est amor,

quem stultus impetus

decore concitus

30

parit, vel improbus

ardor pecuniae.

Quicumque amaverit

propter pecuniam

amatur huic nihil

35

praeter pecuniam.

Capta pecunia

vanescit ilico

item fugax amor,

fereque iam prius

40

perit quam nascitur.

At nec pecunia,

quam avarus antea

miser cupiverat,

iuvare postea

45

quicquam potest, ubi

quam non amaverit

invitus attamen

omnino cogitur

tenere coniugem.

50

Quid forma? numquid haec

vel febre decidit,

Annisve deperit

Ut sole flosculus?

Tum defluentibus

55

genae coloribus,

amor ligaverant

quem haec sola vincula,

solutus aufugit.

At verus est amor

60

quem mente perspicax,

ratione consule

prudens iniverit;

et quem bono omine

virtutis inclutae,

65

(quae certa permanens

non febre decidit,

annisve deperit)

respectus efficit.

Primum ergo quam voles

70

amice, ducere,

quibus parentibus

sit orta perspice:

ut mater optimis

sit culta moribus,

75

cuius tenellula

mores puellula

insugat, exprimat.

Tum qua sit indole,

quam dulcis, hoc vide,

80

ut ore virginis

insit serenitas,

ab ore virginis

absitque torvitas;

at rursus ut tamen

85

sit in genis pudor,

nec ore virginis

insit procacitas.

Et sit quieta, nec

cingat salacibus

90

viros lacertulis.

Vultu modesta sit,

nec spectet undique

vagis ocellulis.

Proculque stulta sit

95

parvis labellulis

semper loquacitas,

proculque rusticum

semper silentium.

Sit illa vel modo

100

instructa literis,

vel talis ut modo

sit apta literis,

felix quibus bene

priscis ab optimis

105

possit libellulis

vitam beantia

haurire dogmata.

Armata cum quibus

nec illa prosperis

110

superba turgeat,

nec illa turbidis

misella lugeat

prostrata casibus.

Iucunda sic erit

115

semper, nec unquam erit

gravis, molestave

vitae comes tuae.

Quae docta parvulos

docebit et tuos

120

cum lacte literas

olim nepotulos.

Iam te iuvaverit

viros relinquere,

doctaeque coniugis

125

sinu quiescere,

dum grata te fovet,

manuque mobili

dum plectra personant

et voce (qua nec est,

130

Progne, sororculae

tuae suavior)

amoena cantilat,

Apollo quae velit

audire carmina.

135

Iam te iuvaverit

sermone blandulo

docto tamen, dies

noctesque ducere,

notare verbula

140

mellita maximis

non absque gratiis

ab ore melleo

semper fluentia,

quibus coherceat

145

si quando te levet

inane gaudium,

quibus levaverit,

si quando deprimat

te maeror anxius,

150

certabit in quibus

summa eloquentia

iam cum omnium gravi

rerum scientia.

Talem olim ego putem,

155

et vatis Orphei

fuisse coniugem

nec unquam ab inferis

curasset improbo

labore feminam

160

referre rusticam.

Talemque credimus

Nasonis inclutam,

quae vel patrem queat

aequare carmine,

165

fuisse filiam.

Talemque suspicor

(qua nulla carior

unquam fuit patri,

quo nemo doctior)

170

fuisse Tulliam.

Talisque, quae tulit

Gracchos duos, fuit,

quae quos tulit, bonis

instruxit artibus.

175

Nec profuit minus

magistra quam parens.

Quid prisca saecula

tandem revolvimus?

Utcumque rusticum,

180

unam tamen tenet

nostrumque virginem,

tenet, sed unicam,

at sic ut unicam

plerisque praeferat,

185

cuique conferat

ex his, fuisse, quae

narrantur omnibus

tot retro saeculis,

quae nunc et ultimam

190

monet Britanniam

perlata pennulis

famae volucribus,

laus atque gloria

orbis puellula

195

totius unica,

ac non modo suae

Cassandra patriae.

Dic ergo Candide,

si talis et tibi

200

puella nuberet,

quales ego tibi

supra recensui,

desit licet queas

formam requirere,

205

dotisve quod parum

lucrere conqueri?

Hic sermo verus est,

quaecumque sit, satis

est bella quae placet,

210

nec quisquam habet magis

quam qui sibi satis

quodcumque habet, putat.

Sic nunc me amet mea,

ut nil ego tibi,

215

amice, mentiar.

Cuicumque gratiam

formae negaverit

natura virgini,

certe licet siet

220

carbone nigrior,

foret tamen mihi hac

virtutis indole

olore pulchrior.

Cuicumque lubrica

225

dotem negaverit

fortuna virgini,

certe siet licet

vel Iro egentior,

foret tamen mihi hac

230

virtutis indolete Croese ditior.

167

De puella quae raptum finxit.

Conspiceret solam iuvenis cum forte puellam,

et sibi oportunum crederet esse locum,

improbus invitam cupidis amplectitur ulnis,

basia et plus quam basia ferre parat.

5

Illa reluctata est, legemque irata minatur,

qua miser, effuso sanguine, raptor obit.

Institit ille tamen iuvenili ardore protervus,

nunc precibus satagit, nunc superare metu.

Non precibus, non illa metu superata reclamat.

10

Calce petit, mordet dente, manuque ferit.

Ira subit iuvenem iam paene libidine maior,

et ferus 'O demens, siccine pergis?' ait.

'Per tibi ego hunc ensem iuro,' simul extulit ensem,

'Commoda ni iaceas, ac taceas, abeo.'

15

Ilico succubuit tam tristi territa verbo,

Atque 'Age, sed quod agis, vi tamen' inquit 'agis.'

198

Quis optimus reipublicae status.

Quaeris uter melius, Rexne imperet anne Senatus.

Neuter (quod saepe est) si sit uterque malus.

Sin sit uterque bonus, numero praestare Senatum,

inque bonis multis plus reor esse boni.

5

Difficile est numerum forsan reperire bonorum,

sic facile est unum saepius esse malum,

et fuerit medius saepe inter utrumque Senatus,

sed tibi vix unquam Rex mediocris erit.

Consilioque malus regitur meliore Senator,

10

Rex consultores sed regit ipse suos.

Alter ut eligitur populo, sic nascitur alter.

Sors hic caeca regit, certum ibi consilium.

Illeque se factum populo, populum sibi factum

scilicet hic ut sint quos regat ipse putat.

15

Rex est in primo semper blandissimus anno,

omni anno consul rex erit ergo novus.

Rex cupidus longo populum corroserit aevo.

Si consul malus est, spes melioris adest.

Nec me nota movet quae pastam fabula muscam

20

ferre iubet, subeat ne male pransa locum.

Fallitur, expleri regem qui credit avarum,

nunquam haec non vacuam mittet hirudo cutem.

At patrum consulta gravis dissensio turbat,

Regi dissentit nemo, malum hoc gravius.

25

Nam cum de magnis varia est sententia rebus –

Quaestio sed tamen haec nascitur unde tibi?

Estne usquam populus, cui Regem sive Senatum

praeficere arbitrio tu potes ipse tuo?

Si potes hoc, regnas: nec iam cui, consule, tradas

30

imperium: prior est quaestio, an expediat.

201

De rege et rustico.

Rusticus in silvis nutritus venit in urbem,

rusticior Fauno, rusticior Satyro.

En populus plena stetit hinc, stetit inde platea,

unaque vox tota, 'Rex venit!', urbe fuit.

5

Rusticus insolita vocis novitate movetur,

quidnam ita respectet turba, videre cupit.

Rex subito invehitur, celebri praeeunte caterva,

aureus excelso conspiciendus equo.

Tum vero ingeminant, 'Vivat rex!': undique regem

10

attonito populus suspicit ore suum.

Rusticus 'O ubi rex, ubi rex est?' clamat: at unus

'Ille' ait 'est illo qui sedet altus equo.'

'Hiccine rex? Puto me derides' rusticus inquit.

'Ille mihi picta veste videtur homo.'

235

In puellam divaricatis tibiis equitantem.

Ergo puella viri quis te negat esse capacem,

cum tua tam magnum circumdant crura caballum?

247

De Hespero confitente.

Ex more sacro dum sacerdoti Hesperus

commissa fassus expiaret crimina,

explorat huius ille conscientiam

et cautus omne examinat scelerum genus,

5

interque multa quaerit anne unquam malos

ritu profano crediderat in daemones.

'Vah, egone credam in daemones,' inquit, 'pater?

Multo labore vix adhuc credo in Deum.'

254

Medicinae ad tollendos foetores anhelitus

provenientes a cibis quibusdam.

Sectile ne taetros porrum tibi spiret odores,

protinus a porro fac mihi caepe vores.

Denuo foetorem si vis depellere caepae,

hoc facile efficient allia mansa tibi.

5

Spiritus at si post etiam gravis allia restat,

aut nihil, aut tantum tollere merda potest.

258

Epitaphium in sepulchro Iohannae olim uxoris Mori,

destinantis idem sepulchrum et sibi et Aliciae posteriori uxori.

Cara Thomae iacet hic Iohanna uxorcula Mori,

qui tumulum Aliciae hunc destino, quique mihi.

Una mihi dedit hoc coniuncta virentibus annis,

me vocet ut puer et trina puella patrem.

5

Altera privignis (quae gloria rara novercae est)

tam pia, quam natis vix fuit ulla suis.

Altera sic mecum vixit, sic alter vivit,

carior incertum est, haec sit, an haec fuerit.

O simul O iuncti poteramus vivere nos tres

10

quam bene, si fatum religioque sinant.

At societ tumulus, societ nos obsecro caelum.

Sic mors, non potuit quod dare vita, dabit.

263

Gratulatur quod eam repperit incolumem

quam olim ferme puer amaverat.

Vivis adhuc, primis o me mihi carior annis,

redderis atque oculis Elisabetha meis!

Quae mala distinuit mihi te fortuna tot annos?

Paene puer vidi, paene reviso senex.

5

Annos vita quater mihi quattuor egerat, inde

aut duo defuerant aut duo paene tibi,

cum tuus innocuo rapuit me vultus amore,

vultus, qui quo nunc fugit ab ore tuo?

Cum quondam dilecta mihi succurrit imago,

10

hei, facies quam nil illius ista refert!

Tempora quae, tenerae nunquam non invida formae,

te rapuere tibi, non rapuere mihi:

ille decor nostros toties remoratus ocellos

nunc tenet a vultu pectora nostra tuo.

15

Languidus admoto solet ignis crescere flatu

frigidus obruerat quem suus ante cinis,

tuque facis, quamvis longe diversa priori,

ut micet admonitu flamma vetusta novo.

Iam subit illa dies, quae ludentem obtulit olim

20

inter virgineos te mihi prima choros;

lactea cum flavi decuerunt colla capilli,

cum gena par nivibus visa, labella rosis;

cum tua perstringunt oculos duo sidera nostros

perque oculos intrant in mea corda meos;

25

cum velut attactu stupefactus fulminis haesi,

pendulus a vultu tempora longa tuo;

cum sociis risum exhibuit nostrisque tuisque

tam rudis et simplex et male tectus amor.

Sic tua me cepit species: seu maxima vere

30

seu maior visa est quam fuit esse mihi;

seu fuit in causa primae lanugo iuventae

cumque nova suetus pube venire calor;

sidera seu quaedam nostro communia natu

viribus afflarant utraque corda suis;

35

namque tui consors arcani conscia pectus

garrula prodiderat concaluisse tuum.

Hinc datus est custos ipsisque potentior astris

ianua quos vellent illa coire vetat.

Ergo ita disiunctos diversaque fata secutos

40

tot nunc post hiemes reddidit ista dies –

ista dies, qua rara meo mihi laetior aevo

contigit, occursu sospitis alma tui.

Tu praedata meos olim sine crimine sensus,

nunc quoque non ullo crimine cara manes;

45

castus amor fuerat, ne nunc incestior esset,

si minus hoc probitas, ipsa dies faceret.

At superos, qui lustra boni post quinque valentem

te retulere mihi, me retulere tibi,

comprecor ut lustris iterum post quinque peractis

50

incolumis rursus contuar incolumem.

264

T. Morus Margaretae Elisabethae Caeciliae

ac Ioanni dulcissimis liberis S.P.

Quattuor una meos invisat epistola natos

servet et incolumes a patre missa salus.

Dum peragratur iter, pluvioque madescimus imbre,

dumque luto implicitus saepius haeret equus,

5

hoc tamen interea vobis excogito carmen,

quod gratum (quamquam sit rude) spero fore.

Collegisse animi licet hinc documenta paterni,

quanto plus oculis vos amet ipse suis,

quem non putre solum, quem non male turbidus aer

10

exiguusque altas trans equus actus aquas,

a vobis poterant divellere, quo minus omni

se memorem vestri comprobet esse loco.

Nam crebro dum nutat equus casumque minatur

condere non versus desinit ille tamen:

15

carmina quae multis vacuo vix pectore manant

sollicito patrius rite ministrat amor.

Non adeo mirum si vos ego pectore toto

complector, nam non est genuisse nihil:

provida coniunxit suboli natura parentem

20

atque animos nodo colligat Herculeo.

Inde mihi tenerae est illa indulgentia mentis

vos tam saepe meo sueta fovere sinu;

inde est vos ego quod soleo pavisse placenta,

mitia cum pulchris et dare mala piris;

25

inde quod et Serum textis ornare solebam,

quod nunquam potui vos ego flere pati.

Scitis enim quam crebra dedi oscula, verbera rara,

flagrum pavonis non nisi cauda fuit;

hanc tamen admovi timideque et molliter ipsam,

30

ne vibex teneras signet amara nates.

Ah ferus est dicique pater non ille meretur,

qui lacrimas nati non fleat ipse sui!

Nescio quid faciant alii, sed vos bene scitis

ingenium quam sit molle piumque mihi,

35

semper enim quos progenui vehementer amavi

et facilis (debet quod pater esse) fui.

At nunc tanta meo moles accrevit amori

ut mihi iam videar vos nec amasse prius.

Hoc faciunt mores puerili aetate seniles,

40

artibus hoc faciunt pectora culta bonis,

hoc facit eloquio formatae gratia linguae

pensaque tam certo singula verba modo:

haec mea tam miro pertemptant pectora motu

astringuntque meis nunc ita pignoribus,

45

ut iam quod genui, quae patribus unica multis

causa est affectus, sit prope nulla mei.

Ergo, natorum carissima turba meorum,

pergite vos vestro conciliare patri,

et quibus effectum est vobis virtutibus istud,

50

ut mihi iam videar vos nec amasse prius,

efficitote (potestis enim) virtutibus isdem

ut posthac videar vos nec amare modo.