Lyricorum libri

Epodon Liber

________________________________________________________________

Epodus I

Epodus II

Epodus III

Epodus I

Ad Paulum Iordanum Ursinum Bracciani Ducem.

ad quam per ferias Septembres secesserat Roma.

Huc o quietis apta Musis otia,

Levesque Ludorum chori;

Huc feriantum Phoebe Musarum pater,

Huc hospitales Gratiae;

5

Huc delicatis ite permixti Iocis

Non inverecundi Sales:

Hic otiosi mite Bracciani solum

Vago coronemus pede.

Clemens supino clivus assurgit iugo,

10

Caelumque paulatim subit,

Et solida subter terga scopulorum arduo

Securus insessu premit:

Arcisque iactat inter alta turrium

Insigne propugnacula,

15

Timenda quondam Caesarum turmis ducum,

Timenda magno Borgiae,

Cum per minantum militum aeratos globos

Metuenda iaceret fulmina,

Ageretque profugum Caesarem, et quassum metu,

20

Adusque promissum Nihil.

Hic ille magnus frenat Etruscas opes

Ursinus heroum decus.

Heres avitae laudis, et princeps caput

Magnaeque laus Oenotriae.

25

Circum coruscis scena quercetis viret,

Caelumque verrit frondibus,

Suosque colles vestit, et patentibus

Sese theatris explicat.

Admota muris pone Nympharum domus

30

Aprica praebet litora:

Ripamque Baccho iungit, et vallum prope

lentis flagellat fluctibus.

Maiore nusquam stagna Neptuno sonant,

Aut aestuantis Larii,

35

Aut qui severo tangit Albanus lacu

Inenatabilem Styga:

Aut quae procellis gaudet, et magno fremit

Superba ponto Iulia:

Nec maior usquam spumat, et rupes truci

40

Benacus assultat salo.

Intonsa curvo monte circumstant iuga,

Mitesque despectant aquas.

Nivosus illinc terga Romanus movet,

Caeloque diducit minas:

45

Illinc caducis ilicem quassat comis

Sublime Cymini caput,

Crudumque Boream frangit impotentibus

Deproeliaturum Notis,

Terrisque late regnat, et caeli minis

50

Opponit hibernum latus.

Amica sternit interim lacum quies,

Fluctusque fluctu nititur,

Et ipsa secum pigra luctatur Thetis,

Aquaeque colludunt aquis:

55

Quas vel carina, vel citata turgido

Findit phaselus linteo:

Pinnaque late vitreum cogens pecus

Volente lino truditur,

Setaque piscem ducit, et raris procul

60

Lacum coronat retibus.

Hinc alta lucet divitis Pollae domus,

Hinc pinguis Anguilaria:

Trebonianas hinc amica vineas

Vadosa plangunt aequora:

65

Hinc delicati fundus Aureli nitet,

Lymphae salutaris pater:

Undaque morbos arcet, et vivacibus

Luem fluentis eluit.

At qua superbum fontibus nomen dedit,

70

Suumque Flora marginem,

Vivis perennes decidunt saxis aquae,

Camposque decursu lavant,

Patremque longe Tybrin, et regem sonant,

Romaeque servitum fluunt.

75

Sincera circum regna naturae nitent,

Et artis immunes loci:

Adhucque virgo sulcus, et montes adhuc

Molles inexperti manus,

Meramque Bacchus Tethyn, et Bacchum Thetis,

80

Et pinguis invitat Ceres.

Hinc ille laetus surgit, et tenacibus

Inserpit ulmis Evius,

Udoque cornu turget, et fluentibus

Crinem racemis impedit.

85

Non Lesbos illi, non odorati magis

Vineta rident Massici,

Aut quae Falernis educata solibus

Sublucet uvae purpura.

Sed nec Falisci glaream malit soli,

90

Nec pinguis uber Rhaetiae;

Nec flava tantum culta felicis Cypri,

Graiamve dilexit Rhodon,

Quantum suis superbit, et sese suis

Miratur in canalibus.

95

Circum beatis imperat campis Ceres

Lateque rura possidet:

Et arva flavo messium fluctu tument,

Motuque culmorum natant.

Innube rarus inquinat caelum vapor,

100

Aut tensa nimbis vellera:

Aut e Boreis bella ventorum plagis,

Raucusque silvarum fragor

Auditur usquam: non protervis insonant

Exercitati Syrtibus,

105

Euris et Austris contumaces Africi,

Et perduellibus Notis.

Tantum serenus Vesper, et tenerrima

Etesiarum flamina,

Albique soles, et serena lucidis

110

Aspirat aura montibus:

Puramque caelo provehunt Horae facem,

Et Phoebus Horarum pater

Peculiari luce colles irrigat,

Pronaque perfundit die.

115

Ramis tepentes ingruunt Favonii

Iocantis aurae sibilo,

Et temperatis provocant suspiriis,

Lenique somnum murmure.

At non loquaces interim nidi tacent,

120

Matresque nidorum vagae.

Sed aut maritis turtur in ramis gemit,

Et saxa rumpit questibus,

Aut laeta late cantibus mulcet loca

Famosa pellex Thraciae,

125

Silvisque coram plorat, et crudelibus

Accusat agris Terea:

Quaecumque maestae vocibus dicunt aves,

Respondet argutum nemus.

Affatur alnum quercus, ornum populus,

130

Affatur ilex ilicem,

Et se vicissim collocuta redditis

Arbusta solantur sonis.

Huc o Quiritum ductor, huc Oenotriae

O magne regnator plagae

135

Iordane, tandem plenus urbis et fori,

Rerumque magnarum satur,

Sepone curis temet, et domesticis

Furare pectus otiis.

Hic vel tuarum lene tranabis vadum

140

Opacus umbris arborum,

Tuosque colles inter, et tuas procul

Perambulabis ilices:

Vel cum Decembri campus, et prima nive

Vicina canescent iuga;

145

Nunc impeditas mollibus plagis feras,

Silvamque praecinges metu:

Nunc incitato capream rumpes equo,

Teloque deprendes aprum;

Iactoque cervos collocabis spiculo,

150

Furesque terrebis lupos.

Quod si Latinae laus Alexander plagae,

Sacraeque sidus purpurae,

Tecum paterno feriabitur solo,

Seseque curis eximet,

155

Tuique cives, hospitesque civium

Toto fruemur gaudio.

Epodus II

Ad fontem Sonam.

In patrio fundo, dum Roma rediisset.

Fons innocenti lucidus magis vitro

Puraque purior nive,

Pagi voluptas, una Nympharum sitis,

Ocelle natalis soli.

5

Longis viarum languidus laboribus

Et mole curarum gravis

Tuscis ab usque gentibus redux, tibi

Accline prosterno latus:

Permitte siccus, qua potes, premi; cava

10

Permitte libari manu.

Sic te quietum nulla perturbet pecus,

Ramusve lapsus arbore:

Sic dum loquaci prata garritu secas,

Et laetus audiri salis.

15

Assibilantes populetorum comae

Ingrata ponant murmura

Tibi, lyraeque Vatis: haud frustra sacer

Nam siquid Urbanus probat,

Olim fluenti lene Bandusiae nihil

20

Aut Sirmioni debeas.

Epodus III

Palinodia

Laus otii religiosi.

At ille, Flacce, nunc erit beatior,

Qui mole curarum procul

Paterna liquit rura, litigantium

Solutus omni iurgio;

5

Nec solis aestum frugibus timet suis,

Nec sidus hiberni Iovis,

Rixasque vitat, et scelesta curiae

Rapacioris limina.

Ergo aut profanis hactenus negotiis

10

Amissa plorat sidera;

Aut in reducta sede dispersum gregem

Errantis animi colligit,

Postquam beatae lucra conscientiae

Quadrante libravit suo.

15

Idem, propinqua nocte, stellatas vigil

Cum vesper accendit faces,

Ut gaudet immortale mirari iubar,

Terraque maiores globos,

Et per cadentes intueri lacrymas

20

Rimosa lucis atria,

Quae Christe tecum, virgo quae tecum colat

Perennis heres saeculi!

Volvuntur aureis interim stellae rotis,

Pigrumque linquunt exulem,

25

Per ora cuius uberes eunt aquae,

Somnos quod avertat graves.

At quando lotum Gangis aut Indi fretis

Iam Phoebus attollit caput,

Mentis profundus, et sui totus minor

30

Irata flectit numina:

Vel cum sereno fulserit dies Iove,

Aprilibusque feriis,

Assueta caelo lumina in terras vocat

Lateque prospectum iacit,

35

Camposque lustrat, et relucentem sua

Miratur in scena Deum.

«En omnis» inquit, «herba non morantibus

In astra luctatur comis:

Semota caelo lacrymantur, et piis

40

Liquuntur arva fletibus;

Ligustra canis, et rosae rubentibus

Repunt in auras bracchiis;

Astrisque panda nescio quid pallido

Loquuntur ore lilia,

45

Et sero blandis ingemunt suspiriis,

Et mane rorant lacrymis.

Egone solus, solus in terris piger

Tenace figor pondere?»

Sic et propinquas allocutus arbores,

50

Et multa coram fontibus

Rivisque fatus, quaerit Auctorem Deum

Formosa per vestigia.

Quod si levandas mentis in curas vigil

Ruris suburbani domus,

55

Quales Lucisci, vel Nemecini Lares,

Udumve Besdani nemus

Rudes adornet rustica mensas dape

Siccos sub Augusti dies;

Iam tunc sub ipsum limen, aut domestica

60

Lenis sub umbra populi,

Expectat omnis hospitem suum penus,

Et concha sinceri salis,

Pressique meta lactis, et purus calix,

Et hospitalis amphora,

65

Et fraga, raris verna quae dumis legit,

Iucunda panis praemia.

Non me scari tunc, non Lucrinorum gravis

Sagina mulorum iuvet:

Sed cereus palumbus, aut turtur niger,

70

Aut anser amnis accola,

Et eruditam quae fugit gulam faba,

Laetumque nec simplex olus,

Et quae suprema colligitur, ac gravi

Patella nil debet foro.

75

Post haec vel inter laeta quercetis iuga,

Vel inter amnes iuverit

Vitare tristes post meridiem Notos

Sub aesculo vel ilice;

Nigrumque litus, aut opaca lubricis

80

Tranare stagna lintribus,

Iactaque fruge ludibundum ducere

Tremente piscem linea.

Remugit ingens interim tauris nemus,

Umbrosa balant flumina;

85

Et aut in antris garriunt acanthides,

Aut in rubis luscinia.

Hinc per rubeta pastor errantes capras

Vocante cogit fistula:

Illinc herili messor e campo redux

90

Alterna plaudit carmina;

Et pressa sectos plaustra per sulcos gemunt

Ruptura ruris horrea.

At nec tacemus pone confidentium

Dulcis manus sodalium;

95

Nec infaceta sermo differtur mora,

Sed innocentibus iocis,

Multoque tinctus, sed verecundo sale,

Innoxium trahit diem.

Haec si videret faenerator Alphius,

100

Olim futurus rusticus,

Quam collocarat Idibus pecuniam,

Nollet Kalendis ponere.