Architrenius

Liber secundus

___________________________________________________

Capitulum 1

De residuo descriptionis puelle

Capitulum 2

De studio Cupidinis

Capitulum 3

De vestitu eiusdem

Capitulum 4

De ingluvie

Capitulum 5

De questionibus ventricolarum

Capitulum 6

De sollicitudine circa salsas

Capitulum 7

Contra vescentes auro

Capitulum 8

De vini optimi quesicione

Capitulum 9

De commendacione Bachi

Capitulum 10

De potu superfluo

Capitulum 11

De exclamacione in gulam

Capitulum 12

De statu gulosi in commestione

Capitulum 13

De statu eiusdem post saciem

Capitulum 14

De sobrietate alborum monacborum

Capitulum 15

De sobrietate Fabricii et Baccidis

Capitulum 16

De mensa Baccidis

Capitulum 17

Quod Architrenius Parisius venit

_____________________________________

Capitulum 1

De residuo descriptionis puelle

Uritur et cecum fovet Architrenius ignem,

Spectandoque faces acuit, vultuque ruentes

Inserit intuitus; facies presencior estum

Asperat et tandem visu sibi pestifer omni

5

Mollibus ad partes alias divertit ocellis.

Parcior attollit diffusio pectus: amarum

In muliere sapit membrorum sarcina, dulce

Virginis est animo, non corpore, pondus; honorem

Attenuat, pugiles quicquid densatur in artus.

10

Est brevibus maior, magnis minor, omne recidit

Stature vicium medio statura venustas.

Consuluit Natura modum, cum sedula tantum

Desudaret opus, ne qua delinqueret; utque

Artificis digitos exemplar duceret, ante

15

Pinxerat electi spacii mensura puellam,

Ne male Pygmea sedeat, Titania surgat.

Circumcisa, brevis, limata mamillula laxum

Non implet longeva sinum, puerilibus annis

Castigata sedet, teneroque rotundula botro

20

Pullulat et nondum lacrimante puerpera lacte

Clauditur et solidum succingit eburnea nodum.

Bina mamillarum distinguit pomula planum

[Vallis arans sulcum, descensu libera, donec]

Ventriculum tollat spacii cautela, brevemque

25

Obvius enodis uteri tumor erigat arcum.

Qua teres astricti mediam domat orbita cinctus,

Contrahitur flexo laterum distancia lumbo,

Plenior ad pectus, tenuatur ad ilia, donec

Luxuriet renum gremio crescente volumen.

30

Invius excluse Veneri, secrecior ortus

Flore pudicicie tenero pubescit; ibique

Vernat inattritus nec adulto saucius evo,

Nondum preda, Pudor, vacua qui regnat in aula,

Solus habens thalamos, ubi non admittitur hospes.

35

Temperat innocuas iuvenilis flamma favillas,

Nec Venus intrudit, quo mores pruriat, ignem,

Nec divertit Amor ad inhospita tecta Pudoris,

Nec nocet hic vel ea: mater face, filius arcu.

Improba non aperit vicii presumptio clausas

40

Clavigera virtute fores, adamante ligatur

Ianua, quam voti gravitas infracta sigillat.

Pro foribus lanugo sedet, primoque iuvente

Vellere mollescit, nec multa in limine serpit,

Sed summo tenuem preludit margine muscum.

45

Subtiles patula digitos manus extrahit, unguem

Cesilis urbano premordens forcipis usu.

[Lenta verecundos amplexus brachia spondent,]

Nata puellares collo suspendere nexus.

Plena, tenella, teres surarum pagina leves

50

Pumicis attritus refugit, non indiget huius

Auxilio lime, tactum non decipit isto

Morsa diu scalpro, non hoc sentosa pilorum

Turba timet rastrum, fruticum radice revulsa,

Hanc meliore polit nativa novacula cultu.

55

Orbiculum tollit communis fibula crurum

Surarumque, genu, nec, quem internodia lunant,

Angulus incurvi corrugat poplitis arcum.

Non distorta rudi procedit tibia torno

Recta, nec agricolam meminit male nata parentem.

60

Sublimata brevem cogit pedis area calcem,

Articulosque ligans tersis decet unguibus ordo.

Incisiva cutem scabies non asperat; illic

Nullus inhorrescit scopulus, nec ledit acuto

Exterretque manus caro limatissima rusco,

65

Nec simulat sparsa cristatam cuspide rannum.

Hec oculis partim notat Architrenius et, quos

Non videt, a simili visorum conicit artus,

Nudaque pro speculo velate gracia servit.

Hec placet, hanc voto, quod vix respiret, hanelat,

70

Cernendique favum cupidis delibat ocellis,

Nec sitis infuso minor est idropica melle.

Capitulum 2

De studio Cupidinis

At vagus intuitu flexo miratur Amoris

Suggestus alios: iuvenum dum pectore fraudes

Implicat Idalias, non maiestate sedendi

75

Quam deitate minor, teneris tener ille magister

Discipulis, pharetram nunc sumit, cuius aperto

Carcere vulnificum numerando colligit agmen.

Quid declive meet oculo monstrante, sagittas

Dirigit et cote mucronibus asperat iras,

80

Cuspidibusque minas acuit, quasdamque recisis

Aligerat pennis, filique superpolit orbes,

Unde maritatur volucri teres hastula plume.

Nunc stat et obsequiis genuum cessantibus arcum

Lunat et accedit humeris, flexisque recedit

85

Renibus, inque latus levam preporrigit ulnam,

Obliquoque pedes spacio diducit et – ecce! –

Cornibus ad coitum nitentibus effugit arcus

Ex oculis, ad quos retrograda serpit harundo

In digitis, nervo mox progressiva relicto.

Capitulum 3

De vestitu eiusdem

90

Aliger – et nullos alias dignatus amictus -

Purpureo vestis ardebat sole; stupetque

Omnia, sed cultum magis Architrenius: in quo

Succincte medio solee diffusior ante

Et retro forma sedet. solee substringitur arcu

95

Calceus obliquo, pedis instar factus, ut ipsos

Exprimat articulos, cuius deductior ante

Pinnula procedit, pauloque reflexior exit

Et fugit in longum tractumque inclinat acumen.

Exterior lateris paries coit integer, intra

100

Calceus admisso spacio discedit, et ambas

Alterno laqueus morsu complectitur horas.

Artatur calige descensus ad infima, donec

Plenior occurrat pedis area. porcio summa

Fluxior assurgit, caute crescentibus illa

105

Indulget spaciis; crurum magis ampla tumori

Pars facit et – posset offendi poplitis arto

Curvatura sinu – longo sub poplitis arcu

Stringitur excursu calige pars cetera, presso

Tensior amplexu, ne, si spaciosior amplos

110

Porrigat amfractus, intus vaga fluctuet, extra

Turpiter assurgat rugarum tibia dorso.

Gracior irrugat ritu lascivia braccas

Teutonico, crispatque sinus amplexibus artis

Balteus undantes, teneros dum mollia surgunt

115

Suppara per renes, oculis factura repulsam

Archanosque virum prevelatura recessus.

Prodigus in latum nec castigatus avaro

Forcipe procedit tunice discursus, et idem

Peccat in interula vestis modus: omnia luxus

120

Ignavus provisor agit, sola exit in artum

Luxuries manice, summa castracior hora.

Multiplici laqueo manice mordetur hiatus;

Artificis qua cessat acus, pars cautius illa est

Sutrici neglecta manu, nam colligit horas

125

Fibula distantes nodoque extrema maritat,

Ut manus artanti manice iunctissima nubat.

Ilia substringens spaciosum cinctus amictum

Contrahit et ruga tunicam depingit anili,

Rugarumque togam senio iuvenescere cogit.

130

Qua toga laxat iter capiti, qua nobile pondus

Pectoris erigitur collo confine, choruscant

Gemmarum radiis stellata monilia, noctis

Sideree mentita diem, flammatur in auro

Pectus et ardenti dulcescunt fulmina collo.

135

Ne coma liberior erret, ventoque feratur

Importuna genis, vultusque exire volentis

Celatura iubar, succedit circulus alto

Incumbens capiti, cedit statura comarum

Mobilitas, cedit servire licencia pressis

140

Orbe coacta comis, vultusque erumpit aperta

Gracia, dum gemina suspenditur aure capillus.

Mollibus exultat spoliis tunicata, suaque

Lascivit manus ipsa toga, que a pollice tractis

Decurrens spaciis media plus parte lacerti

145

Induit et summum cubitum delibat, utrimque

Clausa iacens; ipsaque manus scribente figuram,

Certius in digitis nodi numerantur et ungues,

Quos male tornatos incudi reddit amictus

Pressior et forme vicio mendicat honorem.

150

Crimina surgentis uteri, si quasque tumoris

Desidior Natura notas incauta reliquit,

Has nova providit industria demanicatis

Occultare togis, quarum contracta supremos

Artat forma sinus, humerisque angustior herens

155

Crescit et inferius spaciosos exit in orbes.

Ultima lascivit luxu clamis ebria, dextrum

Dedignata latus, humero iurata sinistro.

Arguit exterior animum status, intimus extra

Pingitur affectus, levitas occulta forensi

160

Scribitur in cultu, cultu monstrante latentis

Copia fit mentis; habitus, qui cetera velat,

Pectora develat, aperitque abscondita morum

Garrulus interpres et – mentem veste loquenti -

Predicat exterior internas pagina leges.

Capitulum 4

De ingluvie

165

Hec stupet et, cepti memor, Architrenius inde -

Transit, et – ecce – locus visum ferit obvius, in quo

Affectus varios hominum trahit una colende

Sollicitudo gule, molli studiosa palato

Deliciis lactare cibos, varioque paratu

170

Extinctas animasse fames, dispendia noctis

Producto breviasse mero, longasque dierum

Corripuisse moras, Bacho vigilante dolores

Et sensum sopire malis, mentisque labores

Fallere, ieiuno redituras pectore curas.

175

Hic ieiuna modi, transgressus ebria, ventris

Ingluvies humiles fastidit prodiga mensas

Privatosque lares vel, quod pre fascibus ipsis

Fabricius morderet, olus, trabeatus aratro

Serranus posito riguis fovisset in ortis.

180

Nescit, ut humane redimat dispendia vite,

Quam modicum Natura petat: producere vitam

Sola Ceres Nereusque potest, illudque beatum

Vivere, quod foliis rudibusque innititur herbis.

Capitulum 5

De questionibus ventricolarum

Inter ventricolas versatur questio, pisce

185

Quis colitur meliore lacus, quis fertilis aer

Alitibus, que terra feras effundat edules,

Quos assare cibos, quos elixare palati

Luxuries discincta velit, que fercula molli

Iure natent, que sicca gule trudantur Averno,

190

Quo iuris iactura meri redimatur in unda,

Quot capiat fartura modos, quo federe nodet

Oppositos mixtura cibos, quo frixa paratu

Exacuant gustus, que corpora cura nepotum

Dictet aromatico panis mandare sepulcro;

195

Que novitas adiecta cibis epulonis acutum

Commendet studium, nam quevis prima voluptas

Delicias novitate capit, nam gracia rebus

Prompta novis preciumque venit, precepsque bonorum

Gloria temporibus recipit fragmenta favoris;

200

Quid prosit variare dapes possitve cadentem

Erexisse famem, nam prona paratibus isdem

Occurrit sacies, recipit fomenta ciborum

Alteritate fames, diversaque fercula gustus

Invitant, similesque creant fastidia mense;

205

Quis precio leviore cibus, quis plure refertos

Emungat loculos, nam condimenta palato

Plus sapiunt, que pluris emis, preciumque paratus

A precio sumit; refert, quo vivitur, asse

Veneat an libra; mense spectatur in ere

210

Nobilitas, censuque sapor maiore iuvatur;

Que raro molles exornent fercula mensas,

Namque voluptates offendit copia, raris

Accedunt momenta bonis, convivia raro

Sumpta iuvant, rarusque venit iocundior usus.

215

Distat utro piscis, an dulci ventre palatum

Plus iuvet an tergo; tenero quis crure, quis ala

Ingluviem plus ales alat, que prima ferarum

Nobilitas mensis veniat pictura potentum,

Exceptis excepta viris, non Baccidis olle,

220

Non Codri sperata case, convivia regum

Delicat et numquam mense popularis ad usus

Degenerat, nullique toge partitur honorem,

Quem proprium pretexta rapit, sublimis ad aulas

Convolat et sese raro committit Amicle.

225

Par labor et studium, quo fercula fine parata,

Quo frustrata modo, qua scissa libidine possint

Ardorem fudisse gule, nam forma paratis

Delicias preciumque parit, multumque tenetur

Materies forme, nam, si labor improbus assit,

230

Materiam superabit opus, opibusque paratus

Addet opes, acuetque gulis ardentibus ignes.

Capitulum 6

De sollicitudine circa salsas

Amplius in salsis labor amplior, ambiciosas

Facturis avidasque fames, maioraque magno

Laturis momenta cibo: properatur ad Indos

235

Ardentemque polum secretaque sidera strati

Etheris, ut toto cogantur aromata mundo

Et condimenti surgat lascivia mensis

Auctior et calido subsidat flamma palato.

Curritur ad Macedum fines Nilique recessus

240

Et nudam sub sole Pharon, qua sidera Memphis

Non oculo languente videt, dum cuncta sereni

Libertate legit, qua semper utrumlibet axem

Vel neutrum demergit Aren, qua dirigit ortus

Occasusque pares oculorum meta colurus.

245

Itur ad Eoas species messemque perusti

Axis odoriferam, ventris devellere toto

Nititur orbe dapes et condimenta libido.

Capitulum 7

Contra vescentes auro

O furor inque nefas egressa licencia mense

Prodigiumque gule! labor est in prandia quamvis

250

Flectere naturam, mollis fit cena metallum,

Ingenitusque rigor epuli peregrinat in usus,

Principibusque cibum mentiri cogitur aurum.

Ergo aurumne gule vivendi protrahit auram

Et Crasso concludit idem? Crassosne iuvabit

255

Et Crasso nocuit? absit! pudeatque pudorem,

Quod vicium surgat, quo virtus corruit, auro.

Capitulum 8

De vini optimi quesicione

Sudor et attrite superest vigilancia cure

Excoctusque labor studiumque, quod occupet omne

Ingenium, quesisse merum; nam gracia mensis

260

Absque mero decisa venit, nec plena voluptas

Est mense, que fundit aquas, facinusque receptis

Naufragium fecisse cibis: solempnia mense

Bachus agit, mestos animi devellit amictus.

Capitulum 9

De commendacione Bachi

«Bache, corymbiferis Frigie spectabilis aris,

265

Quem Iove maiorem Thebe venerantur alumpnum

Parnasusque deum, cunctis deus inclyte terris,

Quam bonus es! meliusque sapis, plus sole sereni,

Plus splendoris habes auro Pheboque nitoris,

Plus auro Pheboque potes, tu cetera pleno

270

Obnubis radio, sidus plus sidere, luxque

Luce, diesque die, plausus seris, ocia tractas

Et tiasis tirsisque iuvas, tibi meror et omnis

Cedit hiemps, vernusque venis, lugubris amaram

Pectoris abstergis lacrimam, sepelisque sepulcra

275

Leticie, curas; refoves felicius egro

Pectus hebes luctu, per te tranquillior omnis

Intima luxuriat pax expirante tumultu.

Pretimidos audere facis, leporique leonem

Inseris et nervis animos ut vina ministras,

280

Imbelles in bella vocas, animosque iacentes

In Martem mortemque rotas, Mavortis in usum

Invalidos Mavortis agis, dextramque trementem

Sub senio vinoque regis, tuus ensis in enses

In galeas galea quemvis rapit, ignis in ignes.

285

Fecundo fecunda mero facundia surgit

Et vino verbisque fluit, sic lingua Lieum

Mercuriumque sapit, gemina sic estuat unda

Eloquii torrens, eciam prudencia vino

Uberior fervet. exurgis, Bache, caputque

290

Et linguam pectusque moves: capitique Megera,

Pectoribus Nestor, linguis inserpit Ulixes.

Tristibus oppressos animos in leta relaxas,

Meroris tumidam curas ydropisin, egro

Peoniis animo medicina potencior herbis.

295

Languores languere facis, sensumque doloris

Cogitur ipse dolor posuisse, malisque malorum

Eripis effectum, relevas servire parate

Paupertatis honus; tociens quod sensit, egestas

Dediscit sentire iugum, felicia fata

300

Et rerum momenta creas, sortemque beatam

Pauperis esse iubes et, qui servire steterunt,

Consedere duces et Bachi stante corona

Surgit ad hos patere dominus septemplicis Aiax

Anglicus et calice similis contendit Ulixes.»

305

Hec ibi funduntur Bacho preconia, tales

Multiplicat plausus plebes devota, refertis

Incubuisse cifis, erroris prodiga, mente

Saucia languenti, racionis dedita sacrum

Extinxisse iubar, rapido submersa Lieo.

Capitulum 10

De potu superfluo

310

Ergo vagante cifo, discincto gutture «wesseil»

Ingeminant «wesseil»; labor est plus perdere vini

Quam sitis, exhaurire merum studiosius ardent

Quam exhaurire sitim, commendativa Liei

Est sitis et candens calices iterare palatum

315

Imperiosa iubet, ad Bachi munera dextras

Blandius invitat, pluris sunt pocula, pluris

Ariditate sitis, Bachusque ad vota peruste

Candentisque gule recipit crementa fovoris.

Non modus est calicis, nisi sarcina sumpta redundet

320

Et primum repetatur iter, data nausea reddit

Altera vina cifis: luteo corrupta veneno,

A venis in vasa venit, sua munera Bacho

Indignata refert, reditumque urgente palude,

Bache, retro properas, verseque recurritis unde.

325

Sic male libratos castigat nausea sumptus

[Et fugat excessus nature parca voluptas.]

Non satis est haurire satis, se credere citra

Naufragii discrimen aquis, pede summa profundi

Carpere nec mergi; rerum gula preterit usus

330

Improba felices, ieiunia sustinet egre

Nec librante modo novit deponere, rebus

Utitur ad penam, dum ventrem copia iusto

Plenior attollit, dum parcius esse beatus

Vellet homo, dampnatque suas habuisse faventes

335

In sua vota manus; gula, quas Natura creavit,

Delicias tormenta facit, sumptusque minores

Pauperis absolvit: heu numquam sobria, numquam

Nacta modum, recipit ieiuna et plena flagellum.

Capitulum 11

De exclamacione in gulam

Ha gula, que mundum penitus scrutatur et usus

340

Torquet in illicitos Terre predulcia matris

Pignora, que gremio defovit blandius, ipsis

Egregio factura deis miracula partu.

Ha gula, que mundum modico concludit in utre,

Omnia detrudens stomachi ferventis in Ethnam

345

Vivendique lares, nature vile sepulcrum

Tabificansque rogus et edulis funeris urna.

Ha gula – delicias cuius perferre quis equa

Mente potest? – cunctis opibus circumflua mundi,

Tot non posse dolet uno concludere ventre.

Capitulum 12

De statu gulosi in commestione

350

Fercula metitur ventrisque palacia, tantis

Invenisse studet capientem rebus abyssum.

Gutturis ergo vias latebrosaque viscera tendit.

Est sacius rumpi quam mense parcere, ventrem

Distraxisse cibos quam non consumere dulces.

355

Increpat angusta ventris presepia, monstrum

Ventre licet sit homo, stomachi piget esse recessus

Tam modicos et ea Nature dampnat avaras

Parte manus; reliquo Pygmeus corpore mallet

Ventre fuisse Gigas, augeri cetera ducit

360

Membra supervacuum, mallet se cetera nano

Plenius augmentum ventris pigra sarcina penset.

Respicit ergo dapes, circumfusosque paratus

Iam votis oculisque vorat, circumspicit omnem

Luxuriem mense; sed cum non possit ad omnes

365

Suffecisse cibos, nescit gula, nescit, an istis

Irruat aut istis, sed et illis ardet et illis.

Capitulum 13

De statu eiusdem post saciem

Ut satis est ventri, nec iam vacat angulus, escis

Invita parcente gula, longumque momordit

Versavitque diu, pleno cogente repulsam

370

Gutture, iam veniam fessis poscentibus egro

Dentibus attritu, nec plus datur esse facultas,

Iam cumulum capiente cibo, cum postulat equam,

Ne vergat dapis unda, gulam, tunc cogitur esse

Tandem larga manus, partitur, si qua supersunt,

375

Convivis conviva satur, transferre necesse est,

Quod retinere nequit; cui non licet, ut sit avarus,

Cogitur, ut largus; trahitur dare dextera, dando

Penitet et sequitur redeunti munera voto.

Capitulum 14

De sobrietate alborum monacborum

Hec indignatus et abhorrens omnia secum:

380

«O sancta, o felix, albis galeata cucullis,

Libera paupertas, nudo ieiunia pastu

Tracta diu solvens nec corruptura palatum

Mollicie mense: Bachus convivia nullo

Murmure conturbat nec sacra cubilia mentis

385

Inquinat adventu, stomacho languente ministrat

Solempnes epulas ventris gravis hospita Thetis

Et paleis armata Ceres; si tercia mense

Copia succedat, truncantur oluscula, quorum

Offendit macies oculos pacemque meretur

390

Deterretque famem pallenti sobria cultu.

Capitulum 15

De sobrietate Fabricii et Baccidis

Hec sunt, Fabricius que legit, oluscula, quorum

Asperitas modico sale fracta et simplice limpha,

Rustica non novit molli maneuescere cultu.

Consulis hee dulces epule lautique paratus,

395

Quasque probat Natura, dapes. o terque quaterque

Baccida felicem sociumque Philemona lecti

Pauperis et mense, cuius pes tercius impar

Equa subinducta tenuit mensalia testa.

Ille beatorum cene modus, illa beata

400

Mensa viris optanda fuit, quam larga profudit

Fecundo Natura sinu mundoque paravit,

Ingenio contenta suo, non indiga victus

Artifices quesisse manus, sollercior artes

Respuit humanas; preciosa Philemonis illa

405

Fercula, que Baccis studio tractavit anili.

Capitulum 16

De mensa Baccidis

Panis triticea de messe siligine mixta,

Quam volvente manu mola rustica fregit, et illum

Baccis sub tepida coxit studiosa favilla,

Detersitque sinu, digitoque abrasit adusti

410

Corticis extremam, quam pruna momorderat, horam.

Pro vino miscentur aque, quas putris avene

Corrupteque solo turbatas pulvere primum

Coxerat et lutea mox fermentaverat olla.

Addit olus, quod item cum ruris edulibus herbis

415

Legerat et calidis rigidum defregerat undis

Imbueratque bovis, riguo quam paverat orto,

Lacte novo, pinguique suis condiverat osse.

Caseus accedit vetus et, quem fiscina nuper

Miserat, et sinum qui nondum liquerat infans

420

Et tener et tepidi servans cunabula sini

Et qui flere gena nondum desueverat uda.

Additur agresti contractum lance butirum

Quodque superducto solidi curvamine lactis

Continuoque sinu clausit sollercia maior

425

Seduliorque manus rurisque urbanior usus.

Dulcia succedunt nivei libamina lactis

Idque, quod extorta solide pinguedine masse

Exeso macies vultu viridavit, et illud,

Tempore quod tracto solidatum reddit aceto

430

Rustica cognatum. quid plura? beacior omni

Divite pauper anus lactis genus omne ministrat.

Addit apis quas fudit opes, ancilla potentis

Sedula Nature, dat mella, et coniuga cere,

Et viduo iam passa favi divorcia lecto;

435

Ovaque largitur tepidis admota favillis

Et versata diu – partim submollia pruna

Parcius urenti, partim solidata favilla

Acrius ignita – digito que morsa superne

Corticibus ruptis iterantis pollicis ira

440

Sordescente salis lapidosi fragmine Baccis

Sparserat et tandem festuce fixa rigentis

Cuspide premorsa, lauti ieiuna paratus,

Sponso non alio luxu placitura propinat.

Mille modos cultus recipit tractabilis ovi

445

Mollicies, sed eos – uno contenta – cucullis

Parca voluptatis senio vergente reliquit.

Poma dat, et mellis et aceti proxima, poma,

Quorum verna genis prime lanugo iuvente

Texitur, et poma, que filia ruga senecte

450

Exarat, intorta senio nodante cicatrix,

Utraque corticibus tunicata: nec ille nec illa

Cesilis ingenio ferri devellit amictum.

Ultima tornato pomi devellere giro,

Non fortuna case, non ruris curia novit.

455

Dat pira, dat tenero corna inflammata rubore

Dat ficus, dat pruna, rose que purpura velat,

Et, que pallidior blando crocus induit auro,

Et, quibus exterius ferruginis enatat umbra,

Et, que nature studio mixtura colorum

460

Gracior et dulcis oculo discordia pingit.

Nux datur, et nemorum que dumos incolit, et nux

Puniceo nuclei peplo generosior et nux

Nobilior gustu, quam gessit amygdalus, et nux

Exteriore toga pallentibus ebria succis

465

Mansuramque diu digitis factura lituram.

Has inopis mense dat opes et cetera – pleno

Cetera si qua dedit orti sacra Copia cornu -

Liberiore manu Baccis dedit omnia, si quo

Plenior arrisit autumpni gracia mense

470

Tempore, nam multis opibus Natura parandis

Tempora multa parat et rerum temperat usus

Tempore non uno, variat successio tractu

Successus vario, nec sic parit ista, quod illa

Nil veniat paritura dies, felicia reddit

475

Tempora distincto superum clemencia cultu.

O Deus, humanis circumspice, frena palato

Pone modumque cibo, mundum Lascivia maior

Exeat, haut alio dispenset Copia cornu.

Parcius effusam tractet Moderancia mensam,

480

Admissusque pati venter doceatur habenam.»

Capitulum 17

Quod Architrenius Parisius venit

Hec fatus lacrimas non ultra continet, illo

Devenisse dolet, alio festinat. eunti

Exoritur tandem locus: altera regia Phebi,

Parisius, Cirrea viris, Crisea metallis,

485

Greca libris, Inda studiis, Romana poetis,

Attica philosophis, mundi rosa, balsamus orbis,

Sidonis ornatu, sua mensis et sua potu,

Dives agris, fecunda mero, mansueta colonis,

Messe ferax, inoperta rubis, nemorosa racemis,

490

Munda domo, fortis domino, pia regibus, aura

Dulcis, amena situ, bona quolibet: omne venustum,

Omne bonum, si sola bonis Fortuna faveret!