Architrenius

Liber tertius

___________________________________________________

Capitulum 1

De miseria scolarium

Capitulum 2

Quod egestas a corpore

cultum amoveat petulantem

Capitulum 3

De tenuitate vestitus

Capitulum 4

De indigencia rerum

familiarium et cibi maxime

Capitulum 5

De vilitate serviencium

Capitulum 6

De cubilibus

Capitulum 7

De nocturno studio

Capitulum 8

De singularium arcium

liberalium capitulis paucis

Capitulum 9

De sopore scolaris studio fatigati

Capitulum 10

De vexacione eiusdem

in dormicione per sompnia

Capitulum 11

De excitacione eiusdem a sompno

Capitulum 12

De preparacione

eiusdem ad studium profecturi

Capitulum 13

De amatore qui amice

pactus est accessum de nocte

Capitulum 14

De transitu scolaris ad scolam

Capitulum 15

De statu eiusdem in magistri presencia

Capitulum 16

De compassione rerum

sevissimarum erga scolares

Capitulum 17

Quod sciencia favorem potentum diminuat

Capitulum 18

Quod artes a divitibus

approbantur saltem in consciencia

Capitulum 19

Quare qui artes noverint sint divitibus odiosi

Capitulum 20

De remocione elacionis a philosophis

Capitulum 21

Contra superficiales philosophos

Capitulum 22

De venia divitum ab auctore postulata

Capitulum 23

Que sint cause dandorum redituum

_____________________________________

Capitulum 1

De miseria scolarium

At diis paulo minor plebes Phebea secundos

Vix metit eventus, quicquid serat, undique tortis

Vapulat adversis. gemit Architrenius agmen

Palladis a miseris vix respirare, beatos

5

Pectore philosophos, Fato pulsante, flagello

Asperiore premi, nulla virtute favori

Divitis annecti, studio sudante malorum

Continuare dies, senium prohibentibus annis

Precipitare malis, pubisque urgere senecte

10

Dampna rudimentis, dum vite abrumpit egestas

Gaudia, dum tenuem victum Fortuna ministrat

Ad modicum torpente manu. ruit omnis in illos

Omnibus adversis: vacui furit aspera ventris

Incola longa fames, forme populatur honorem

15

Exhauritque genas; macies pallore remittit,

Quam dederat Natura, nivem, ferrugine texit

Liventes oculos, facula splendoris adustam

Extinguit faciem; marcent excussa genarum

Lilia labrorumque rose, collique pruina

20

Deicitur livore luti; mestissima vultu

[Mortis imago sedet; neglecto pectinis usu]

Cesaries surgit, confusio crinis in altum

Devia turbat iter, digito non tersa colenti

Pulverulenta riget, secum luctamine crinis

25

Dimicat alterno; non hec discordia paci

Redditur, intortum digito solvente capillum.

Capitulum 2

Quod egestas a corpore cultum

amoveat petulantem

Non coluisse comam studio delectat arantis

Pectinis, errantique viam monstrasse capillo.

Languenti stomacho nitidi non sentit egestas

30

Cultus delicias, dissuada libidinis odit

Pectinis arte coli, forme contenta venusto,

Quod Natura dedit. maior depellere pugnat

Sollicitudo famem, graviorem gentis Erinim,

Que, Thetin ore bibens, animo bibit ebria Phebum.

Capitulum 3

De tenuitate vestitus

35

Quem scopulum mentis – scopulo quid durius? – illa

Horrida non flectat logicorum turba? rigorem

Quis non excuciat et toto pectore dulces

Derivet lacrimas, quociens occurrit honesta

Philosophi fortuna minor? defringitur evo,

40

Qua latitat, vestis; etatis fimbria longe

Est, non artificis; ipsa est, que abrumpit amictum

Portandique labor, quodque omnibus unus adesse

[Cogitur obsequiis, varios dampnatus ad usus.]

Respirasse dies nullo sudore meretur,

45

Quem dederint noctes, venti suspirat ad ictus:

Litigat ad Boree flatus, assibilat Euris

Mollibus et Zephiri clementes ridet ad auras

Lecior, et madidis eadem lacrimatur ab Austris

Penula, tot lassata malis, propiusque senecte

50

Forcipe tonsa pilos; aut si qua est gloria cultus,

Exit ad aspectum, veris pretexitur umbra

Intima vestis hyemps, ledit minus abdita claustro

Divite paupertas, oculos deludit amictus,

Dum tenui Cresum prescribit imagine Codrus.

Capitulum 4

De indigencia rerum familiarium

et cibi maxime

55

Parva domus, res ipsa minor! contraxit utrumque

Immensus tractusque diu sub Pallade fervor

Et logices iocundus amor, tenuisque laboris

Emeriti merces et quod de more sophistas

- Miror qua invidia Fati – comitatur Egestas.

60

Pauperies est tota domus. desuevit ad illos

Ubertas venisse lares, nec visitat egrum

Copia Parnasum, sublimior advolat aulas,

Hiis ignota casis, ubi pauca annosa supellex,

Languida sordet anus, admoto murmurat igni

65

[Urceolus, quo pisa natat, quo cepe vagatur,]

Quo faba, quo porrus capiti tormenta minantur,

Quo rigidum pallescit olus, quo fercula festo

Atriplices libanda die, quo vilior orti

Ieiunam expectat quevis farrago Minervam.

70

Hic unde assiduo conflictu litigat unda,

Hic coxisse dapes est condivisse. libido

Mense nulla venit, nisi quod sale sparsa rigorem

Esca parum flectit. solo fit amicior usu

Cenula, luctanti minus obluctata palato.

75

Maior in angustis si accedat copia, mense

Gloria solempnis, aries truncatur et olle

Maiorique minor unde mandatur, ut uncte

Asperitas mansuescat aque, mox carnibus esis

Suppleat hausta cibum, panemque absorbeat atrum,

80

Ardua dum pleno superet structura catino.

Capitulum 5

De vilitate serviencium

Nudus in annoso tunice squalore ministrat

Geta dapes, dum vile meri libamen in urbe

Birria venatur, precio vestitus eodem,

Muricis eiusdem, luteus, macer, horridus, ore

85

Languidus exangui, plumarum squameus hirtam

Agmine cesariem, festuce extantis in altum

Cuspide cristatus. crinis silva intima denso

[Pulvere pressa iacet, sed et hiis peiora latere]

Suspicor, attritum digito scrutante capillum,

90

Nescioquid facilem dum sepe adducit ad unguem.

Capitulum 6

De cubilibus

Sobria post mense tenuis convivia – frenum

Suscipiente gula, saciem quod prevenit ante

Dimidiasse famem – scabra farragine strati

Contrahitur macies, quo vix depressior infra

95

Area descendit, ut ferrea pene iacentem

Proxima frangat humus. illic pugil improbus heres

Sudat Aristotilis, oculum mordente lucerna;

Dum pallens studio et marcens oleo ardet, utroque

Languidus, insompnis et ocello et pectore, noctes

100

Extrahit alterutro vigiles, oculusque lucerne

Pervigil et lippit et lippum torquet ocellum.

Capitulum 7

De nocturno studio

Imprimit ergo libris oculi mentisque lucernam,

Et libro et cubito dextreque innixus et auri,

Quid nova, quid veterum peperit cautela, revolvit.

105

Omnia, Castaliis pede que sudaverat antris

Pegasus, exhaurit oculis et mente fluenta:

Nunc oculo, nunc mente bibens, nunc haurit utroque,

Illo plus illaque minus; nunc lecta camino

Decoquit ingenii, memorique in pectore nodo

110

[Pressius astringit; nunc delibata reducto]

Preterit affectu non invitancia pectus,

Deliciosa minus alteque in scrinia mentis

Digna venire parum; nunc, que minus ardua parcunt

Reptanti ingenio, facilis transcurrit aperta

115

Planicie clivi; nunc, quod nodosius obstat

Ingeniumque tenet, ne tollat in altius alas,

Instanti rodit studio, conamine toto

Pectoris exertus, pronisque ignescit ocellis

Immergitque caput gremio, longumque volutat

120

Precipites reserasse vias, cursumque negantes

Oppositas fregisse fores, oculumque reducit

Sepius ad librum digitique et mentis acumen,

Inque diem limat tenebras. decrescit ocelli

Angulus in rugam, reliquam ferit obvia silvam

125

Silva supercilii, vario frons ignea sulco

Monticulosa cohit, studio crispatus in altum

Contrahitur nasus, anime luctamen hanelum

Pressa labella iuvant. sese procedere toto

Dimicat, obicibus ruptis suspiria tractim

130

Proicit et gemitus efflat, vultumque cruentat

Ignibus, ambustis oculis, totusque furore

Effluit, ingenii tandem studiique ruenti

Fulmine cogit iter et liber in ardua figit

[Intuitum, totumque iubet sibi cedere celum,]

135

Immensumque probat, quo mundus clauditur, orbem,

Si, quod nulla ligat mete orbita, dicitur orbis.

Capitulum 8

De singularium arcium liberalium

capitulis paucis

Ethera directe cernit, contraque reniti

Quamlibet oblique stellam, solisque rotari

Orbe paralello, que sidera fixa vocavit

140

Segnior occursus. aperit, que forma, quis ordo,

Que natura latens, que vis distorqueat axes

Sideris errantis; fixis que musica cursus

Vincla paralellent, eadem que perficit etas

Annosusque dies et in ordine firmat eodem,

145

Qui situs est idem; nunc mente et pulvere circos

Lineat et speras et, quod quadrangulus orbem

Quadruplet, evolvit, laterum qui ductibus exit

Et quibus hoc cingit mediumque hoc dividit orbem,

Quodque orbem spere maiorem quadruplet eius

150

Curva superficies, stupide sollercia menti

Nobilior monstrat; nunc elimasse laborat

Pressius Euclidis numeros cogitque, quod esse

Linea non possit numeri divisa secundum

Extrema et medium, quodque est asimetra coste

155

In duo quadratum partita diametrus aut est

[Par impar numerus; nunc ad miracula limam]

Rethorice flectit reserans, qua molliit Orpheus

Rethore dura cheli, quanto facundia lingue

Robore Treicii defregit roboris agmen,

160

Qui fit, ut hanc vite populus fastidiat auram

Seque sibi mortis pugilem spontaneus armet

Et rupto gladium fatalem sorbeat alvo,

Dum nocuas in luce moras mundique retractat

Begesias luctus, contempnendumque perorat

165

Hoc Lachesis munus et apertum pestibus orbem,

Penarum pelagus, scelerum mare, cladis abyssum,

Fetoris puteum, viciorum sorde palustrem;

Nunc, quo vera latent scrutatus scrinia, cecis

A latebris vellit, quid verum semper idemque

170

Semper erit falsum, nec corpus corpore plures

Tenditur in partes, nec harena maius harenam

partibus excedit; nunc pessum figit acumen

Grammatice cunis et vocum circuit apta

Federa, mensus ubi geminum constructio rectum

175

Transicione ligat, sicut contraria recto

Obliquum racio sine transicione maritat.

At si quid studium celat caligo, retusam

Elidens aciem, clivoque relangueat ardens

Cursus in ascenso, desperantemque relabi

180

[Arduitas cogat, id sola mente – vel illa]

Et calamo currente – notat clausumque reservat,

Crastina quod maior possit reserasse Minerva.

Et menti et calamo rerum velamina mandat,

Que develanti possint venisse magistro

185

Mentis in aspectum, cum Phebi auriga fugabit

Lutea purpureo stellas Aurora flagello.

Capitulum 9

De sopore scolaris studio fatigati

Talibus insudans olei librique lucerna

Tabidus illanguet, toti nupsisse Minerve

Sedulus ardet amor, dum strato Phebus ab axe

190

Antipodum surgat et paucis distet ab ortu

Iam gradibus; tenui tum primum spargit ocellos

Nube quies sompni, calamumque et cetera laxis

Instrumenta rapit digitis – declive libello

Suscipiente capud; sed in illa pace soporis

195

Pacis eget studii labor insopitus et ipso

Cura vigil sompno: libros operamque ministrat

Excite sompnus anime, nec prima sopori

Anxietas cedit, sed, que vigilaverat ante,

Sollicitudo redit et maior summa laboris

200

Curarum studiis insompnibus obicit ydram.

Capitulum 10

De vexacione eiusdem in dormicione

per sompnia

[Nulla quies sompnus! nec enim cessura quieti]

Cura soporatur, nec nulla potencia sompni,

Cum, quod in astrictis rerum perplexio nodis

Torserat, evolvit; quod non speraverat ante

205

Segnior intuitus vigilantis, multa magistro

Nox aperit sompno: cum strati corporis extra

Sarcina dormitet, vigilant in pectore sensus.

Disputat oppresso strepitu, clausoque tumultu

Argumenta iacit, tacitoque instancius ore

210

Et digito levam ferienti clamat, utroque

Garrulus immoto; nec numquam lingua loquenti

Temptatam seriem titubanti murmure turbat,

Nec nexu explicito sompno ligat ebria voces

Et sompni meminit cunas infancia lingue.

215

Nec minus et digiti suspecta audacia leve

Surgere conatur, sed deside pressa soporis

Mole retardatur et solum palpitat icto

Aere vel libro, nam libro inversus inheret,

Exanimisque iacet sub mortis imagine, sompno.

220

Sic varia pectus ambage insompnia vexant,

Sollicitumque trahit curarum turba, soporis

Indepasta fame; iamiamque Aurora diei

Nunciat adventum, cum Phebo previus ortum

Lucifer explorat, primumque excerpere rorem

225

[Mane novo sudante parat, ne semita Phebi]

Polluat uda togam clamidisque elidat honorem.

Capitulum 11

De excitacione eiusdem a sompno

Ecce sopor, Phebo vigili cessurus, ocellis

Philosophi cedit, sompno nutantibus astris

Iam vigilante die, stellis citus insilit hospes

230

Hospite mutato; miser ecce excitur ocellus,

Luciferi clamante tuba, dampnoque lucerna

Ardet adhuc, extincta die celique sepulta

Lumine, non oleo summam aspergente papirum

Obsequiove manus vasi revocantis olivum,

235

Post alios pastus se depascente papiro.

Capitulum 12

De preparacioneeiusdem ad

studium profecturi

Excutit ergo capud vultuque assurgit, et ora

Turbidus et crines, digitorum verrit apertam

Pectine cesariem, sompnoque madencia siccat

Summa labella sinu, noctisque laboribus ore

240

Respirante gemit, oculosque in fece natantes

Expedit a nodis cilii texentibus umbram

Extricatque manu, partesque effusus in omnes

Undique discurrit oculus, dum tempore digna

Nomina deprendat. et, ubi dinovit ad ortum

245

Surgere Solis equos, queritur dispendia sompni

[Plus iusto traxisse moras, nimiumque citato]

Axe diem raptam, precessurusque magistrum

Precessisse timet et iam pro parte diurna

Intonuisse tuba fontisque secunda propinet

250

Pocula Cirrei, domitos torporibus artus

Increpat et mestos ire indignacio risus

Excutit et tumidos flammato pectore questus

Evomit, in lacrimas tandem vergente querela.

Capitulum 13

De amatore qui amice pactus

est accessum de nocte

Sic Veneris miles furtivum pactus amate

255

Postibus accessum, cum Luna retorserit ignes

Fratris ad occasum, Veneris minus apta rapinis

Lascivisque dolis, dum nocti infuderit umbram,

Anxius expectat, tandem titubancia sompnus

Lumina furatur dubiisque inserpit ocellis.

260

Quos ubi torporem Venus indignata vigilque

Sompno extorsit Amor, et iam tenet ultima celi

Coniuga Luna solo, sternitque cubilia fessam

Susceptura Thetis, umbramque extendit in ortus

Pressa soror Phebi, rabie crudescit amator,

265

Deside deludi sompno ratus; irrita languet,

Quam facit hora ratam, modicis spes saucia causis.

Increpat excubiis oculi se credere, iurat

Dampno preterite quod vota fefellerit hore,

[Quodque semel lusa numquam pociatur amata]

270

Seque suique pudet, Veneris se intrudere castris

Degenerem dampnat; stimulos tamen invenit et spem

Consolatur Amor, et amans ad limen amate

Ocius igne volat rapiturque Cupidinis alis,

Suspiciensque simul terras metitur et astra,

275

Has pedis, hec oculi cursu. quod sole prematur

Signum, quod medium teneat sublimius orbem,

Mens oculusque vident; quantum est de nocte relictum,

Ethere scrutatur et cuncta loquentibus astris.

Capitulum 14

De transitu scolaris ad scolam

Non secus et miles Phebi ad loca pacta Minerve

280

Discendique lares properat luctamine toto

Et pedis et mentis, Aurore ad limen eundo

Sepius aspectans, oculisque amplectitur ortus

Et pedibus terras; quantumque Aurora superni

Etheris ignito clamidis succenderit ostro

285

Et quantum a Phebo declinet linea Libre,

Hoc oculis, hoc mente legit, devellit ab illis

Que mora, dum Thetios medius superenatet arcum

Sol, ubi philosophis est ianua prima diei.

Capitulum 15

De statu eiusdem in

magistri presencia

Ut ventum est, Pallas ubi micior agmina Cirre

290

Armat et est studii mens sudatura palestram,

[Suscitat ingenii flammas, conamina mentis]

Contrahit, exacuit animam, totusque coacti

Pectoris incumbit oculis, riguaque magistrum

Aure et mente bibit, et verba cadencia prono

295

promptus utroque levat, oculique et mentis in illo

Fixa vigilque manet acies, aurisque maritat

Pronuba dilectam cupida cum mente Minervam.

Hanc sitit, hanc ardet studii Venus altera, maior

Alter hanelat Amor; totumque impendit acumen

300

Expenditque diem, dum Phebi roscidus orbis

Crescit in occasu, sublataque redditur astris

Flamma suusque dies, cum limina sole fugato

Et noctis reserat et lucis vespera claudit.

Capitulum 16

De compassione rerum sevissimarum

erga scolares

Hoc studii pondus, hec est congesta malorum

305

Philosophis moles, cui compassura quiescat

Monstrorum rabies: scopulus Scironis amico

Degeneret fletu, veniat clemencia preceps

In Diomedis equos, Busiridis ara cruorem

Compluat humanum lacrimis, curvata recursum

310

Haut Scenis arbor agat, dirumpat vincula carcer

Ferrea Sillanus, vinctis minus uda Neronis

Parceret ebrietas, Phalaris pietate iuvencus

[Mugiat, et pacis sit Cinna et Spartacus hospes.]

Auderent Stygii canis obmutescere fauces,

315

Mutaret Cochitus aquas aliisque maderet

Fletibus et Flegeton clementi aresceret igne.

Que feritas illis non esset inaspera? talem

Redderet absenti Laberintus Thesea filo,

Sterneret intortos orbes mansueta Caribdis

320

Nec lesura rates, placidum cessante latratu

Scilla susurraret, et libertate profundi

Micior innocuis premeret vada Sirtis harenis.

Capitulum 17

Quod sciencia favorem

potentum diminuat

Cedere duriciem scopulis et in obvia flecti

Naturam hiis spero, quibus est immota potentum

325

Pectoris asperior rupes. non subsidet illis,

Quod veri extergunt tenebras rerumque retrusas

Altius effodiunt causas, nec preterit illos

Uncia totius orbis vel, si quid ab orbe

Cedit in immensos tractus, nec sufficit arto

330

Pectore diffusi clausisse volumina mundi,

Quin procul a superis acies admissa nec ullo

Limite fracta volet, surgatque relinquere mundi

Ausa supercilium: nulla hec suffragia Musis

Subsidiique ferunt fomenta, sciencia nullo

335

Robore flectit opes; sed et hec novisse favorem

[Divitis elidit et risu morsa sciendi]

Gloria lesa iacet, laudisque sciencia dampnum

Ludibriosa dolet, et in aula maius habetur

Ignorasse magis; risu ledente notatur

340

Grandiloquis fame titulis incognita virtus.

Premia, que Davus recipit, meruisset Homerus!

Ipsa sibi virtus odium parit. aulica rodit

Serra virum mores et laudis eclipticat astrum

Livor et in tenebris ingloria pallet honestas

345

Et virtus titulos, sua mater pignora, perdit.

Capitulum 18

Quod artes a divitibus approbantur

saltem in consciencia

Forsitan ad laudes lingue contraria sentit

Pectus et occulto rerum sub iudice Cirres

Exaltatur honos: foris os condempnat et intus

Divitis absolvit melior mens testis, et ore

350

Proditor accusat, animo commendat honestum.

Non adeo tenebras serit ignorancia, mitre

Et solii morbus, ut tante transeat illos

Prosperitatis odor, lateatque incognitus aule

Sol melior mundi, fallatque altissima tantos

355

Lux oculos, – maiorque dies sidusque lucernam

Preradiat, vincuntque faces fulgore favillas.

Absit ut hec lateat sceptratos gloria: fusum

[Non cohibet lux tanta iubar, quin splendeat aule]

Limine; sed que sunt studiis aliena potentum,

360

Sunt et eis famosa parum. diversa professos

Rarus amor nectit, contempnitur obvia cure

Cura, favorque minor studiis discordibus exit.

Capitulum 19

Quare qui artes noverint sint divitibus odiosi

Forsan inaccessis lux hec splendoribus aule

Mollibus occurrit oculis, et lumina lumen

365

Elidunt maiora minus, visusque reflectit

Impetus excursum, tantumque ingloria solem

Aulica celatur acies, carumque putatur

Vile, sed ignotum; laudis iactura beatis

Imminet occultis, bona commendantur operta

370

Parcius, et meritam premit ignorancia famam.

Forsan et ex illis aliquis laudare veretur,

Quod nescire pudet, vel quo reptasse facultas

Libera nulla datur, dum torpidus illigat artus

Desidie Languor, et segnis in ocia vires

375

Pectoris egrescunt, studiique in mollibus ardor

Stinguitur, et plenis inserpit Inhercia rebus.

Desidiam cornu mutato Copia fundit,

Ingenii tensum laxat Opulencia nervum.

Forsan et est mentis tumide suspectus in aula

380

Palladis hic miles, ne sit felicibus equo

[Altius elatus, faciatque incauta bonorum]

Moribus offensam deiuncta superbia Musis.

Capitulum 20

De remocione elacionis a philosophis

Forsan id innocuam Cirren accusat. at illam

Insita philosophis absolvit et excipit omnem

385

Mansuetudo notam: pax est cognata Minerve

Et iocunda quies et frenum passa voluntas

Et lacrimis rorans pietas et prona fideles

Amplecti sincera fides et conscia recti

Dulcedo, facilisque bonis clemencia flecti.

390

Non datur exactum fame decus, omne venustum

Creditur elatum, sine limo gloria nulli

Affluit, immeritis aliena superbia culpe est,

Summaque Luciferi Boreis afflata putatur

Nobilitas, virtusque venit suspecta tumoris.

395

Hac macula tanti non delibatur honoris

Integritas, ubi verus honos, ubi cognita Phebo

Maiestas et fervor inest, ubi pocula Musis

Consecrata bibit verus conviva Minerve,

Veraque Cirreum perhibent insignia numen,

400

Commendatque datam mens Phebi conscia laurum.

Capitulum 21

Contra superficiales philosophos

At sunt philosophi, qui nudum nomen et umbram

Numinis arripiunt, qui vix libasse Minervam

[Exhausisse putant; tenuisque sciencia pectus]

Erigit, et properata pudent insignia Musas,

405

Raptaque temporibus nubit – sed adultera – laurus.

Hii sunt, qui statue veniunt statueque recedunt,

Et Bachi sapiunt non Phebi pocula, Nise

Agmina non Cirre, Bacho Pheboque ministrant:

Hoc pleni, hoc vacui; puer intrat Delia miles

410

Castra, recessurus dicta sumptaque salute

Et dicto sumptoque «vale», temereque magistri

Precipitatur honos, rudibus presumptio Musis

Insilit, et primos audacia decipit annos;

Iamque in bella venit imbellis, inhermis in arma.

415

Haut ea sunt fame Zephiris mandanda, nec aule

Hunc ego commendo, nam se maioribus equat

Contempnitque pares indignaturque minores,

Nulli iocundus, gravis omnibus, omnia preceps

Imperiosus agit, et pacis nulla tumoris

420

Fulmen habena premit. modico, quod novit, in astra

Conscendisse ratus, alienum scire labello

Progrediente notat et coniventis ocelli

Invidia mordet et, quod tetigisse veretur,

Laudibus attenuat pressis oculoque susurrat

425

Subridente notam, livoris cuncta veneno

Conspuit, ipse suis avidus laudator in actis,

[Et librata diu, sed turgida, verba loquendi]

Maiestate trahit et gutture tracta tonanti

Excutit, et linguam digito gestuque loquaci

430

Adiuvat, et vultus animo maiora fatetur.

Capitulum 22

De venia divitum ab auctore postulata4

 

At super hiis aule veniam peto, supprimat ire

Impetus excursum, frenoque modestia pacem

Imperet adducto. Cirreas scimus ad aulam

Divertisse deas, totumque infundere Phebum

435

Pluribus, et geminum contingit regia solem.

Criminis unius hos colligit, excipit illos

Linea, paucorumque nota non tangimus omnes:

Hos cum declinet vicium, declinat ad illos.

Hos vel eos tetigisse licet, veniamque peroret

440

Excepisse bonos, redimatque exceptio culpam.

Capitulum 23

Que sint cause dandorum redituum

Et tamen admiror, quam dandi ceca potentum

Sit reditus sparsura manus; nam prodiga fundit

Immeritis et avara tenet. cui larga tenetur?

Ad data prona datis, pollutaque munere munus

445

Restituit munusque putat, quod munere vendit.

Expectata bonis rapiunt bona prona cupido

In precium precio, nullique incognitus aule

Ambitus et laterum falerato multus in ore

[Tullius et celso cumulus speratus honori]

450

Et furtim mitrata Venus, scelerisque minister

Conscius, imperiique metus viteque nocenti

Histrio suspectus et adulte gloria laudis,

Dando non meritis, nimiumque alterna potentum

Gracia, cognatusque movens precordia sanguis

455

Consimilesque ligans animorum fibula mores,

Impliciteque dolis venundata copia lingue.

Nec noto, quod sanctum Nature lege propinquis

Astringatur amor, truncique a robore ramus

Robora derivet, surgatque in sanguine sanguis

460

Idem in eodem; ortusque sui Natura memento.

In genus est proclivis amor, maiorque minores

Tollat honos, generisque genus sub sole diescat.

At – quantum liceat – libeat, tollantque propinqui

Dona propinqua modo, reditusque in parte relinquant

465

Philosophis: unum capiant, qui cuncta merentur!

Detur; et hoc aule fateatur Pallada munus,

Significentque data solium novisse Minervam,

Et studii quedam consorcia dona loquantur.

Impigra sit dandi meritis manus. infima laus est

470

Cuncta dari, cum nulla bonis; quas sorbet in hora

Histrio dantis opes, logicus delibet in anno.