Architrenius

Liber quartus

___________________________________________________

Capitulum 1

Compassio Architrenii super scolarium egestate

Capitulum 2

De monte Ambicionis

Capitulum 3

De quibusdam montis

illius arboribus et floribus

Capitulum 4

De rivulo in eius apice demananti

Capitulum 5

De incolis eiusdem montis

Capitulum 6

Quod ex Ambicione bella ortum habuerint

Capitulum 7

In quo genere hominum Ambicio conversetur

Capitulum 8

De aula in montis eius vertice constituta

Capitulum 9

Exclamacio Architrenii in eos

qui opes edificando consumunt

Capitulum 10

De pictura auleorum

Capitulum 11

De luxu vestium

Capitulum 12

De pictura vasorum

Capitulum 13

De accidentibus aule et eius incolis

Capitulum 14

De adulatoribus aule

Capitulum 15

De potentum impotencia et cecitate

Capitulum 16

Quod opibus

non hominibus deservitur

Capitulum 17

Quod adversitas

adulatorum detegit falsitatem

_____________________________________

Capitulum 1

Compassio Architrenii super scolarium egestate

Lilia Castalii veris marcencia Fati

Sub Borea brumante gemit Nisamque negantem

[Subsidium Cirre. verum presencia ledunt]

Fortius adversa, contra distancia sensum

5

Diminuunt pene, nec compassiva dolendi

Tot stimulos lamenta ferunt et segnius urit

Fax admota minus; igitur meroris in unda

Naufragus inde meat alibi siccandus ocellus.

Capitulum 2

De monte Ambicionis

Mons surgente iugo Pelleam despicit urbem,

10

Astra supercilio libans, lunaque minorem

Miratur longe positam decrescere terram.

Sideribus vicinus apex, ut sepe meantem

Ocius offendat, cum cursu est infima, lunam

Augis in opposito, cum visu maxima pessum

15

Vergit in orbe brevi, mediumque aspectibus offert

Quadratura iubar; partem directior omnem

Vix aliqua vergit, facilemque admittere nescit

Arduus ascensum. sola hic latus omne pererrans

Ambicio reptat predilexitque colendum

20

Pro laribus montem, Zephiris ubi succuba Tellus

Veris alumpnat opes passimque intexit amara

Dulcibus: et fruticum nodis armantur olive

Et laurus cristata rubis suspectaque dumis

Quercus et horrenti crudescit coniuga rusco

25

Esculus et rigidis spine vallatur aristis

Astra comls abies superum concivis inumbrans.

Hic, quecumque virum fit gloria crinibus arbor,

Gracia montis habet et, si qua audacius alto

[Vertice diis certat; ibi nulla licencia presse]

30

Arboris, ut surgat, montique assurgere nano

Crine mirica timet, steriles ibi verberat auras

Infecunda salix, riguisque libencior alnus

Ascendisse vadis, eternaque testis amorum

Populus Oenones, platanusque et, si qua neganti

35

Natura haut recipit partus ingloria fructum.

Capitulum 3

De quibusdam montis

illius arboribus et floribus

Hic pinus graciles succingitur alta capillos,

Palmaque centennis tardante puerpera fructu,

Et preciosa rogos fumo condire cupressus,

Et meliore libro cinomolgi cinnamus hospes,

40

Et lacrima felix nostre sacra balsamus are,

Et ficus geminis depingens floribus annum,

Et bina nucleum que claudit amygdalus archa,

Et siciens Bachi primevum pessicus imbrem,

Et tunicata croco germanaque coctanus auri,

45

Et rugosa genam producto dactilus evo,

Et pirus, huicque sacrum tituli dat Regulus omen,

Et pirus, hancque vole plenus denominat orbis,

Et pirus, huicque dedit matrina angustia nomen,

Et pirus, Augusto que patrinante vocatur,

50

Et pirus, hec nota est et filiolata Roberto,

[Et pirus, est huius alius baptista Iohannes,]

Et pirus a quovis precio signata, vel oris

Cena vel aspectus; coit uno quelibet arbor

Ambiciosa sinu, quo picte prodiga forme

55

Rumpitur in vernos montis lascivia risus.

Gratus ibi livor viole, dulcique rosarum

Flamma cruore natans, terre devinctior auras

Mulcet odore crocus, et notus amantibus hospes

Exequasse nivi presumit lilia Pallor.

60

Floribus egregiis solum pubescit, ut absit

Gloria pauperibus ortis, vilesque ligustra

Ornatura rubos et, que certasse ligustris,

Nigra licet, cogit Zephyrus vaccinia pingens.

Capitulum 4

De rivulo in eius apice demananti

In planum descendit apex, variusque superne

65

Rivulus exultat, conflictantisque susurrat

Ludus aque, ripasque ioco pulsante lacessit.

Solis unda vacat preciis, haut ulla profundo

Vilis harena sedet lapidumque ignobile vulgus.

Dicia luxuriant ridentibus ima metallis,

70

Exundatque iubar lapidum generosa propago,

Ut gelidus mixtis delectet in ignibus humor.

Illic illimes bysso candencius undas

Liliat argentum, partimque argenteus auro

[Amnis inauratur, gemmarum turba nitore]

75

Auget aque radios, hic iaspidis, hic ametisti

Gloria lascivit, iacincti cerula plaudunt,

Et precium prebet nutricibus unio conchis,

Et fruitur viridis eterno vere smaragdus.

Capitulum 5

De incolis eiusdem montis

Hic vaga discurrit, animi gravis incola, numquam

80

Cura soporis amans, Cureque annexa parenti

Anxietas, tacitique Metus et vota Voluntas

Dissimulans et Spes dubio vicina Timori,

Donaque nobilior populis sparsura Cupido

Et sceptri secretus Amor, nimioque vacillans

85

Credulitas voto, soliique occulta casarum

Laudativa Sitis, et honorum sedula plausus

Muneribus pavisse Fames, audaxque favores

Alternos emisse Favor, fameque sititor

Impetus expense, donataque Gracia gratis,

90

Sed reditura datis, vultusque Modestia raro

Gracior arrisu, Gravitasque affabilis oris

Non animi plausura ioco, mansuetaque lingue

Canicies, verbique virum testata Venustas

Hic Promissa volant, discursant Dona, Fidesque

95

Pollicitis proclivis adest, dandique Facultas

Libera spargit opes, plenoque Pecunia cornu

[Fundit amicicias, emiturque in mutua Nexus]

Federa, venalique datis succumbitur aule.

Hic fictus virtutis Odor, fabricataque vultus

100

Religio, clausoque tumens Elacio vento

Et recti mendax Species et simia morum

Ypocrisis neglecta genas, aucepsque favoris

Eloquium, vernusque rudis Facundia cause

Flosculus et turpem redimens Sollercia vitam.

105

Hic in amicicias hostem complectitur hostis,

Blanditur Feritas, Odium favet, Ira salutat,

Sevicies palpat, Libertas servit, obedit

Imperium, premitur Maiestas, Gloria languet,

Cedit apex, omnique via reptatur ad aulam,

110

Omnique Ambicio saltu venatur honores.

Hic puer imperii cupidus ludebat, alumpnus

Martis, Alexander, sceptrique infudit amorem

Ambicio nutrix, totumque armavit in orbem

Precipites animos, tenerisque induruit annis

115

Bella pati, votumque duos extendit in ortus.

Capitulum 6

Quod ex Ambicione bella ortum habuerint

Primos Ambicio remos et prima furori

Vela dedit ventosque rudes, Martique volanti

Cum sole et luna primas innexuit alas.

In Magni iugulos animavit Cesaris enses

120

[Corrupitque fidem soceri, pavitque Philippos]

Sanguine civili, pugnavitque hostibus hostis,

Et Romana leves iuverunt prelia Parthos,

Instantesque fuga supplerunt pila sarissas.

Hac duce sunt Lacii totum diffusa per orbem

125

Vulnera: Penorum subsedit gloria Rome

Fulminea pulsante manu bibuloque cruoris

Hannibal ense furor, mundumque doloribus emit

Cesareumque iugum Rome defessa iuventus

Ambicionis acu, gaudensque laboribus omnes

130

Indolis extorsit titulos, fuditque furore

Martis et Herculeo nitentem sanguine Pirrum.

Capitulum 7

In quo genere hominum Ambicio conversetur

Hinc hominum tortrix, Allecto maior, Erinis

Summa, potestates urget violencius, ardor

Arduus, Ambicio, soliteque accendere corda

135

Nobiliora faces, indignatusque caminus

Degeneres animos timidosque invadere votis,

Integrum imperium summamque capessere mundi

Et diis esse pares superumque instare favori,

Fortuneque sequi tollentis in ethera dextram.

140

Contentos habitis submissaque pectora spernit

Et votum, quod serpit humi; nam prodiga voti

Sperat in immensum nullique indulget habene

Ambicio, secura modi. spes ardua sola est,

Que timuisse facit et hanelans summa voluntas

145

[Et desiderii sicientis sceptra libido.]

Capitulum 8

De aula in montis eius vertice constituta

Huc nova visurus fastigia surgere fessis

Luctatur pedibus et iam superatur Olimpus

Tertius, alter Athlas, et adest que sidera dorso

Culminis aula quatit. contendit in ardua celo

150

Invidiam factura domus, sublimis in altum

Ad modicum statura volat, transcendit et auras

Et pacem, quam summa tenent, seque inserit astris

Sollicitatque deos, iteretne prelia Flegre.

Haut aliter celestis homo suspecta minanti

155

Arduitate Iovem repetita in fulmina cogit,

Armatusque manus hominum securus et arces

Despicit et terre digna scelus expiat ira.

Tollitur alta solo regum domus aula deumque

Sedibus audaci se vertice mandat; at umbras

160

Fundamenta Premunt, regnisque silentibus instat

Ultima Tartareos equans structura recessus.

Radices operis, ne verticis ardua preceps

Sarcina subsidat, Stygias demittit ad undas.

Tartareus iam civis homo, Stygis incola, mortis

165

Non expectato laqueo venit, illa supremo

Vis rapitur fato: mavult precedere liber

Fatorum quam iussa sequi, iam tramite ceco

[Ad Styga rumpit iter, vivus venisse laborat,]

Quo defunctus eat. descendit ad infima mundi

170

Centro fixa domus medioque innititur axi.

Explicat aula sinus montemque amplectitur alis

Multiplici latebra scelerum tersura ruborem,

Ipsa loco factura nefas, erroribus umbram

Ceca parat noctisque vices, oculique verendas

175

Decipit excubias, pereuntis sepe pudoris

Celatura notas Venerisque accommoda furtis;

Nam tenebras, qui peccat, amat, latebrisque Pudorem

Excusat, noctemque facit velamina culpe.

Marmor et, attriti quicquid splendore politus

180

Aspectum pavisse potest aut nobile reddit

Et fame commendat opus, preciosa domorum

Materies laudisque venit. fecunda bonorum

Luxuriem largitur humus mundique nefandis

Obsequitur votis, rerum tellure ministra

185

Edificat securus homo; nam terra paratum

Iurat in auxilium, quidvis Natura potentis

Expedit ad nutum: lapides et ligna ligandis

Edibus et, quicquid preciosior exigit usus.

Exibet et gemmas, quarum fulgore diescit

190

Sole suo contenta domus, sed gloria Paucas

Hec visura moras, cursum felicibus aufert

[Temporis occursus, letis venit obvia fati]

Ianua, summa dies, metuenda potentibus hora.

Capitulum 9

Exclamacio Architrenii in eos

qui opes edificando consumunt

Hoc fatui celum mundi videt inque dolentes

195

Excutitur risus: «Heu que demencia tantis

Erexisse domos studiis, tantosque labores

Perdere, tot census! quod crastina diruat etas,

Instruit instanter labor irritus. ocius ista

Ocia tollantur, ad inania mundus hanelat.

200

Deflectatur iter totusque in seria sudet!

Nam risu aut digito quid dignius? ardua tollit

Cras ruiturus homo. furor est sublimibus uti

Sedibus ad lapsum properanti, improvida montes

Accumulat casura manus, nam sufficit unam

205

Contraxisse casam morituro, cum irrita surgant,

Que Fati pulsante manu fastigia nutant.

Hec tamen et, quicquid auget ludibria vite,

Sunt desperantis anime solacia; fati

Postera deterrent dubie presagia mentis.

210

Crastina celamur, hodiernis utimur, iram

Iudicis expectat incauti audacia mundi,

Conscia delicti; suadet presencia clausos

Expositura metus series occulta futuri.»

Capitulum 10

De pictura auleorum

Hic auro Parias honerant aulea columpnas:

215

Nobile surgit opus, levius quod torsit Aragnes

Pollice Lida manus et vestibus impluit aurum,

Pectinis ingenio nulli cessura, licebit

Pallas anum simulet. Hermi saciatur harena

Gloria picture, florum lascivia ductu

220

Pectinis accedit et veris gracia maior

Vestibus arridet, series depingitur anni

Temporis excursu vario distincta, sed illic

Aurea vernat hiemps et item Saturnius annus

Ver habet eternum, Picture clausula quevis

225

Secula clausa tenet, annosaque tempora vestis

Colligit una dies, cuius brevis explicat ordo

Omnia: nascentis ibi mundi vagit origo

Et iam cana redit teneris infancia rebus,

Preteritumque Chaos iterum puer induit orbis.

230

Nec minus horrescit mundum clausura suasque

Asperat hora minas et adusto murice candens

Purpura iudicii supremum ventilat ignem.

Temporis expressus medii pretermeat ordo,

Ut vero videas succedere secula tractu

235

Nec spacio confusa brevi. pictura labores

Antiquos meminit: Danaos ibi Pergama fleres

[Diruta flere dolos, lacrimis dum purpura sudat,]

Dum latus Hectoreum maior fodit Hector Achilles

Succumbitque Paris Greca Venerisque sagitta

240

Et Venus Atride gladios iramque ministrat.

Hic fletus teneros Priami vomit uda senecte

Ariditas, redditque dolor, quod perdidit etas,

Hectoreos casus morte ausa; hic sensus Ulixis,

Hic Pirri gladius Pugnat, conatibus ille

245

Pectoris, ille manus; hic flet Ledea nec oris

Gloria diluitur lacrimis, sed fletibus ipsis

Vultus ridet honor; hic Greca, hic Dardana pubes,

Illa stat, illa cadit, tractantur bella, sed inde

Ensibus, inde fuga; et dum respirantibus armis

250

Consulit in dubios Atrides Nestora casus,

Ille vir, ille senex Frigio iuvenescit in auro.

Dulce virum luctus lugere, dolere dolores

Et lacrimis lacrimas, planctu rescribere planctum.

Dulcius est oculo dulci decurrere casus

255

Fortuneque vices, Veneris quas alea versat,

Et pasci lacrimis, quibus invitantur amantum

Gaudia, dum tenero dulcescunt oscula fletu

Et lacrimis inserpit amor miserisque fovetur

Maior in adversis. intextos pecten amorum

260

Exprimit eventus: ibi serum Piramus ense

[Vindicat egressum, Tisbe lugubria fati]

Pondera morte levat, tua non formidat ad umbras,

Pirame, fata sequi, sequiturque dolore dolorem

Et gemitu gemitum, producit funere funus.

265

Hic patris amplexus usurpat Mirra, noverca

Gracior ipsa sibi; Biblisque sororia fratri

Gaudia mentitur; Iolen ibi mollis amictu

Induit Alcides rigidoque et pensa stupenti

Pollice turbat opus, ausus latus ardua doctum

270

Edocuisse colos, fuso meminisse cadenti

Cogitur Alciden positamque resumere clavam.

Hec et, si qua iuvant oculos, pictura iubenti

Pectine producit, homines et bruta creanti

Pollice tela parit, operis laudisque magister

275

Omnia doctus arat, Nature cuncta potentis

Induit ille manus: vigilant ibi sidera celo,

Equora piscis arat, vario discurritur aer

Alite, terra feris, nostrique superbior oris

Maiestate parit homini quod serviat, omni

280

Obsequiosa bono quovisque iuvantibus usu

Sedula deliciis; ibi leta et tristia spargit

Ambigua Fortuna manu, fati exitus omnis

Texitur et tenui dependent omina filo.

Capitulum 11

De luxu vestium

[Luxuriem cultus nullo modus ordine, nullo]

285

Limite metitur. luxus non claudit honestas

Pretereuntis iter. precium quesisse laborant

Vestibus uda Thetis et fecundissima Tellus,

Mater opum: calido tenuis mandatur ab axe

Carbasus, et Pharii linum de litore Nili

290

Tollitur, ut nudam gemat Isida nudus Osiris.

Vellera dant Seres, studiique Britannia maior

Ingeniique potens, quocunque vocaverit usus,

Ausa dedisse manus, raptique paracior ala

Fulminis, ut Precio queat exequasse laboris

295

Altera Naturam Natura, Minerva Minervam.

Fervescit Tirius sudor fudisse cruorem

Muricis, equoream penitus scrutatus abyssum,

Ut falli facilis roseo flammata veneno

Vellera miretur oculus mundumque beari

300

Sic putet, interius animam torquente reatu.

Capitulum 12

De pictura vasorum

Divitis ingenio picture gaudet et auri

Gloria vasorum rutilo pallore choruscat,

Nec precii nec laudis egens. miratur in illis

Artificis Natura manum seseque minorem

305

Agnovisse pudet; nam gracia surgit in auro

Plenior et quevis facies ornacior exit.

[Blandius invitat ad pocula vasis in imo]

Stans hominis signum, Bacho superante futurum

Naufragio felix, nisi quod gula sepe paratis

310

Subvenit auxiliis hominemque urgentibus undis

Humanum servasse putat, volat ebrius ales

Inferius tardante mero, serpente bibenti

Innocuus conviva bibit, bibit angelus uda

Sanctificans dextra, blandum fremit ira leonis

315

Poture tranquilla gule, mansuescit in unguis

Pace minax ursus, Nerei mutasse profundum

Piscis amat, Bachique lacus et litora servat.

Gracia picture picturaque gracior, aurum

Gemmarumque dies, Bachum latura favoris

320

Nectare vasa replent. vasis pictura decorem

Exibet ornatus, decus aurum, gemma nitorem.

Capitulum 13

De accidentibus aule et eius incolis

Illic ingluvies, illic Venus effluit, illic

Texitur occulto studio dolus, emula veri

Fabula prevelat fidei periuria peplo.

325

Pacis habent vultus odii secreta, venenum

Fraudis amiciciam tenui mentitur amictu.

Occulit immanes animos clemencia vultus.

Pectoris asperitas, risu pretexta sereno,

Interius fervens laqueos innodat et hamos

330

[Curvat in insidias, rabiemque in pectore fixam]

Armat in omne nefas. non est, quod abhorreat aule

Incola, delictum: facie describit amicum,

Hostem mente Premit; linguam dulcedine lactat,

Mentis amara tegens; animo blanditur operto,

335

Ledit in occulto; presenti Parcit amico,

Vulnerat absentem; quicquid presencia pacis

Spondeat, a gladio non est absencia tuta.

Nulla fides aule, nulla est reverencia, nullus

Committendo modus. viciis indulget, honestum

340

Ambicione premit, equum declinat in omni

Materia lucri, studio quocunque laborat,

Ut loculus crescat, lingue suffragia vendit

Ad precii libram, rapiunt maiora Patronum

Munera nec numquam partitur Puncta favoris

345

Partibus adversis, unum promittit utrimque

Obsequium, neutrumque iuvat, qui utrique tenetur,

Proditor amborum; nam vel bellator utrimque

Arma negat, vel utrique favens utrique minatur.

Prodigus eloquii, vultu non mente serenat

350

Aulicus affatum. Zephiro vernancior oris

Lilia verborum cuivis largitur et omnes

Nectar amicicie redolenti pace salutat.

Quid doleas, quid non, quid dulce, quid utile, quid non,

[Sollicitus querit et tantum verba daturus]

355

Singula promittit, crescentibus omnia spargit

Pollicitis, sed nulla manu. spem mandat inanem

Pectoribus dextreque nichil, spes credula fallit

Pectora, verba manum. sese ligat aulicus omni

Omnia facturum largoque enititur ore,

360

Quilibet ut speret. sic imminet ardua multis

Sarcina, dum verbis temere fiducia surgit,

Dum spes ceca iacet, subiti secura flagelli.

Heu facinus! multos in summa pericula misit

Naufragioque fuit lingue tranquillior aura.

365

Mobilis et nullos solide complexus amicos,

Mente vagus dubia, nullis nisi fedius uti

Federibus novit, odiis alternat amores,

Mutat amicicias, has exuit, induit illas,

Quosque minus constanter amat, constancius odit.

370

Vagit amicicie teneris infancia cunis,

Gracior ad veteres numquam perducitur annos

Nec senii matura sapit; fastidia ferret,

Si senio marceret anus. dum spirat odorum

Primicias, expirat amor. sic aula diurnos

375

Eligit et tractos ultra fastidit amicos.

Capitulum 14

De adulatoribus aule

Principis ad nutum servi inconstancia nutat.

[Quodlibet ad votum didicit versare favorem]

Clausus adulator: ad quodvis «nolo» paratum

«Nolo» relaturus et, si «volo» dixerit ille,

380

Reddet et ille «volo»; semel hinc «non» dicitur, inde

Ingeminatur «non»; semel hinc «ita» dicitur, inde

Ingeminatur «ita»; quicquid laudaverit, illo

Nil melius, quicquid animo non sederit, illo

Nil visum est peius; si quid iubet acrius, ipsum

385

Iuratur licuisse nefas, si micius, ipso

Tollitur ad superos melior Iove; quicquid agatur,

Id bene, dii melius! hic est, qui pulvere nullo

Excuciat nullum cauteque absolvere querat

Crimen, ubi non est, suspectam sordis amictus

390

Mundiciam reddens, ut quo placet, inde mereri

Debeat offensam. servi manus illa ministrat,

Non reprimit culpam, domino male sedula servit

Obsequio ledens. hic est, qui adversa volenti

Prospera diffinit, dominoque in fata ruenti

395

Iurat in eventus dextros, laudatque sinistri

Augurium fati; quicquid Fortuna minetur,

Mentis pace ferens, placeat modo. Pauca dolorem

Altius infigunt. hic est, qui gaudia mente

Supprimit, ore gemit; et rursum gaudia vultus,

400

Pectus habet gemitus. vultus accomodat omni

[Fortune domini, nusquam vestigia mutans]

Solvitur in risus, in quos se solverit idem,

Ore pluit lacrimas, animo quas pluverit idem.

Cum dominus tali facinus committit amico,

405

Ille doli vulpes domuique domesticus hostis

Omne domus vicium mordenti ridet ocello

Et Pede vel cubito socios et crimina tangens,

Quod lingua reticet, loquitur pede; cuncta loquentis

Garrulitate pedis domini commissa revelat

410

Et fidei fracto reserat secreta sigillo.

Capitulum 15

De potentum impotencia et cecitate

Has aliasque notas notat Architrenius, ergo:

«Heu! quem divicie, quem mundi vana loquuntur

Gaudia felicem, viciique ancilla beatum

Gloria mentitur! gladiis linguisque suorum

415

Ceditur ipse, manus non evasisse ministras

Forcior ipse potest, non extorsisse latentem

Perfidiam novit, animo non prendit apertum

Crimen adulantis, oculo quod prestat et auri,

Non oculo non aure videt, popularibus auris

420

Auribus assurgit, leta preconia vulgi

Dulcia mente bibit, circumfusisque favorem

Plausibus indulget nec laudibus artat habenam,

Sed sibi iam melior et maior laude videtur.

[Ipse nefas totusque nichil, se credit ad omnes]

425

Esse satis laudes, Preciumque in laudibus esse

Concipit, at nescit: precium non laude meremur,

Sed precio laudem; nescit quod turpibus ipsa

Laus dampnosa venit, cum sit derisio pravis

Laus, pictura bonis, ipsa est que exultat honestis,

430

Insultat viciis,illis arridet et illa

Caucius irridet; nescit, dum lingua redundat

Laudibus, omne malum mentis secreta loquuntur.

Non aperit clausura dolos facundia servi,

Quo prosit domino, sed quo delectet. ad aures

435

Verborum cum melle venit nec pectore librat

Utile suspenso, domini securior usum

Preterit. eloquii vallo, ne capta recedat,

Gracia munitur; verbo vallante favorem

Claudere fervescit et, dum sua tuta ferantur

440

Linthea, precipiti domini non subvenit alno.

Vulgus ad obsequium numquam dominantis honestas

Invitat, sed dantis opes; servire minores

Maiori non suadet amor, sed cogit egestas

Imperiique timor et in aspera prona cupido.

Capitulum 16

Quod opibus

non hominibus deservitur

445

Non hominum votis, sed opum servitur; ab illis

[Imperium mendicat homo, famulantis ad illas]

Servus hanelat amor et, cui devinctior heret,

Vellet, ut exiguo dominum mutaverit ere;

Iuranti licet ore neget, testatus et ipsam

450

Horrendam superum fidei Stiga, quelibet ausus

Testanti factura fidem, – periuria venti

Non reditura ferunt, aura rapiente recursu

Non lesura volant. non est, cui lingua minorem

Postponat dominum, quicquid mens obvia lingue

455

Liberior dictet, quicquid suppressa susurret

Libertas animi, nullius passa tyranni

Imperiosa iugum nulloque absterrita monstro.

Capitulum 17

Quod adversitas

adulatorum detegit falsitatem

Si lingue ad faleras, si detur ad omnia verbi

Condimenta fides, domino nil maius in ipsis

460

Excellit superis, nec habet preciosius illo

Area Fortune; malletque et luce carere

Et se quam domino – Fortune ad vota fruenti

Uberiore bono. sed si modo dando solutam

Contrahat illa manum raptamque in tristia verso

465

Urgeat orbe rotam, dominum quem multa ministri

Turba loquebatur, servus modo pocula fati

Solus amara bibit; sibi soli applaudit amico,

[Qui premitur fato sepelit, quos leta creavit,]

Mesta dies fati, servi celaverat ante,

470

Nunc aperit fraudes. domus extunc cogitur omnem

Exeruisse dolum, dominum non decipit ultra.

Mundi nulla fides! et que latuere secundis,

Cernit in adversis. hominem quid prospera celet,

Asperior Fortuna docet, felicia fati

475

Excecant animos: distinguere nescit amicos,

Qui fruitur letis; Fortune quicquid ab alto

Sidere despectet, unum celatur amari.»

Ut satis est visum, viso indolet, intimus exit

Exclamatque foris gemitus, solitumque recurrit

480

Meror ad impluvium, positumque resuscitat imbrem

Vivus item luctus et pectore rivus aquoso

Enatat et notis oculorum spargitur undis

Alveus et gemina lacrimarum rumpitur urna.