Architrenius

Liber quintus

___________________________________________________

Capitulum 1

De colle Presumptionis

Capitulum 2

De quibusdam presumptionis exemplis

Capitulum 3

De presumptione personarum

Capitulum 4

Quod presumptio est Senectutis

ad regem Anglie divertisse

Capitulum 5

De Superbia

Capitulum 6

De monacho elato

Capitulum 7

De casu Luciferi

Capitulum 8

Invectio in superbiam

Capitulum 9

De monstro Cupiditatis

Capitulum 10

Quid de cupiditate Architrenius senciat

Capitulum 11

Quod cupidus nullis habitis sit contentus

Capitulum 12

Quod sola morte cupiditas terminatur

Capitulum 13

Exclamacio in prelatos

Capitulum 14

De bello inter largos et avaros

Capitulum 15

Sermo Walgani ad Architrenium de Corineo

Capitulum 16

De adventu Bruti et

Corinei in Angliam et de Gigantibus

Capitulum 17

De conceptione Arturi

et ortu eius ad quem scribitur

Capitulum 18

De Ramofrigio

Capitulum 19

De ducibus castrorum Avaricie

_____________________________________

Capitulum 1

De colle Presumptionis

Transit ab aspectis nondum rorancia siccus

Lumina nec tersus oculos merore palustres.

Nec mora, finitimo tractu Presumptio collem

Stringit et insolido nitens pede sarcina pessum

5

Nutat, ubi testudo volat, fastidit in alto

Mergus aque sedes, aquila cessante ministrat

Corvus, id est ferrugo nivi, strepit anxius anser

Acteam vicisse lyram, cecusque pererrat

10

Bubo diem Nisumque fugat torpentibus alis,

Dum mendicata sequitur cornicula Penna.

Hic lepus insurgit animo Pallente leoni,

Simius, humane nature simia, vultus

Despuit illimes, bubali bos cornua cornu

15

Prevenisse putat, admissam tigrida barri

Segnicies inflexa fugat, lupa nupta Molossis

Iactitat insignes thalamos, Licaonis ausa

Coniugii rupisse fidem; contraque leenam

Pardus, asellus equam presumpto federe lecti

20

Ducit et hircus ovem, solioque pudendus adulter

Semimari partu Pasiphen taurus honustat.

Capitulum 2

De quibusdam presumptionis exemplis

Hic Niobe multa Latonam prole lacessit

Ardua, sed numerum tam Sol quam Cynthia pensat.

Surgit in aurigam, dum Phebi sanguine Pheton

25

Nititur et nitido temere confidit in ortu,

Errantemque diem mundo nimis obvius urit

Miraturque citum Boreas ardere Boeten,

Indomitosque regi spargens auriga iugales

Precipiti fato meriti mercede laborem

30

[Claudit et in patria tandem se novit habena.]

Amplexus Cereris dulces avellit opaci

Insipidus Plutonis amor; regique Molosso

Ideum dat preda thorum; Nessusque biformi

Alciden deludit equo; celique litura,

35

Lennius, innupte connubia Palladis ardet.

Hic furit in superos Tellus armasse Gigantes

Et nivibus montes galeatos Ossan, Olimpum,

Pelion et scopulis populosa cacumina pacem

Tollit in etheream, securaque fulminis instat.

40

Hic sibi rethoricos Theodentis gloria flores

Deputat, auctorem titulo mentitus inani;

Assumptumque note mens conscia dampnat honorem,

Nec meritam laudem maiestas nominis equat.

Ardua Pierides ineunt certamina Musis,

45

Sed rapitur rapto laurus cum nomine; laurus

Ornat et in memori victoria nomine vivit

Eternumque negat laurum marcescere nomen.

Persius in Flacci pelago decurrit et audet

Mendicasse stilum satire, serraque cruentus

50

Rodit et ignorat polientem pectora limam.

Capitulum 3

De presumptione personarum

ecclesiasticarum et magistrorum

Hic puer insolidus et mente et corpore, lese

Indolis, et teneris animo nervoque solutus,

[Quem renum senior lascivia mollit et evi]

Ardescens novitas, emptas in devia preceps

55

Ecclesias auriga rapit, superumque regenda

Suscipit innumera lactandus ovilia pastor.

Omnibus ecclesiis haut contraxisse veretur,

Centigamusque novo superis de iure ministrat

Presbyter, in sponsi spolio preclusus adulter.

60

Moribus insipidus nostri Iovis inquinat aram

Accessuque notat, Veneris Bachique sacerdos,

Numen utrumque sitit: lumbosque et guttura solvens

Sedulus hiis servit. liceat scelus esse locutum,

Quod fit inoccultum, vicium facit ipsa loquendi

65

Materie sordes, ire furor imperat ori,

Circumcisa minus movet indignacio verba.

Pauperibus dandos reditus inviscerat et, qui

Cuncta dedit, nulla contingit porcio Christum,

Emungitque bonis ara ventris numinis aram,

70

Cuius delicias uteri deperdit in utre,

Dum, quod in ore sapit, stomachi corrumpit Averno.

Hic vulgus cathedras – rapta deitate magistri-

Insilit et vacua de maiestate tumorem

Concipit, impubis et mento et mente, virenti

75

Crudus adhuc succo, iuvenem solidosque viriles

Preveniens culmos nec maturata senecte

Hos ego pretereo tactos sine nomine; nosque

Preterit ignotus, insania nota, magister.

80

O rabies sedisse rabi, dulcique Minerve

Intonuisse tuba, nondum pacientibus annis!

Hic in philosophos ausa est sevire flagello,

Mortis alumpna, Fames, animoque potencia Phebi

Pignora Pauperies curarum verberat ydra.

Capitulum 4

Quod presumptio est Senectutis

ad regem Anglie divertisse

85

Hic ubi delegit summam Presumptio sedem,

Inserpit festina comis crispatque Senecta

Henrici faciem, quem flava Britannia regem

Iactat, eoque duce titulis Normannia ridet

Et belli et pacis, totumque supermeat orbem

90

Indole, quam belli numquam fregere tumultus,

Dedidicitque virum gladio matura Iuventus.

Hiis vernare genis eternum debuit evi

Flosculus et nulla senii marcescere bruma.

Hic vicii fecunda parens soliumque domanti

95

Imperiosa iugo, regina Pecunia iuri

Preminet, ausa suis astringere legibus orbem,

Quas racio nescit. sed ei devincta cupido

Dictat et indicit avidi facundia questus

[Et loculos ardens discincte audacia lingue:]

100

Census censura fiunt iniuria iura,

Pura minus pura, sacra littera sacra litura.

Capitulum 5

De Superbia

Vicinos germana lares attollit et astris

Invidet inferior cognata Superbia, terris

Impaciens habuisse parem celoque priorem.

105

Surgit in articulos, summos descendit in ungues,

Crure stat inverso, renes obliquat in arcum,

Ventre parum cedit, suspendit ad ilia levam,

Educit cubitum, flexam procul arduat ulnam,

Tenditur in pectus, declives vergit in armos,

110

Grandiloquum guttur et garrula colla supinat

Et, nisi pro voto respondent omnia, vultu

Candet et ignitis oculis pronosticat iram

Et digito nasum ferienti magna minatur,

Sed lesura parum, solo nocitura tumultu.

115

Ortu sidereo sublimis, proxima celo

Hec dea nobilium mandat se mentibus, illas

Adventu dignata suo. torquentis Olimpum

Sedibus orta Iovis, patrio desuescit ab ortu

Degenerare, casas vix intratura minores.

120

Sic sublime volat sceptrisque domestica reges

Incolit hiis pugnat iaculis, hoc militat ense.

[Et tamen interdum claustris invecta, potentum]

Atria commutat casulis illicque profanam

Continuat sedem, sanctis illapsa cucullis.

Capitulum 6

De monacho elato

125

Ecce supercilium monachi lunatur in altum,

Sublimis rapitur vultus declivis, ocellus

Surgit in obliquum, ventremque Superbia festo

Plus epulo tendit: duplex sic regnat Erinis

Interius, venterque Notho turgescit utroque.

130

Quid, cum turbatur animi pax intima? verbis

Intonat, ardescit oculis vultuque minatur.

Quid, quociens pastor erranti publica monstrat

Vel privata gregi iuris vestigia? nonne

Dictat in oppositum tumide presumptio mentis

135

Et leges alias decepte immurmurat auri?

Quid, quociens morbos ovium nocuosque tumores

Subsecuisse Parat? reliquum pacienter ovile

Pastoris sequitur virgam pacemque flagellis

Exibet ut monitis; sed claustri hec belua, de qua

140

Fabula narratur, mansuescere verbere nullo

Sustinet aut verbo, domitores odit et instat

Asperior virgis, oculisque vomentibus iram

Fulminat et monitus fumanti despuit ore.

Hic, quarum vita est humili deiecta cuculla,

145

[Spernit oves et eas audet presumere de se]

Delicias, in quem precium tocius ovilis

Confluat et solus virtute supernatet omnes.

Si quando careat baculus pastore, suoque

Rege vacet sceptrum moniale, hec belua sedem

150

Iam sibi sortitur viduam, dextramque maritat

Absenti baculo, vacua iam regnat in aula,

Iam subiecta iubet, omni se concipit unam

Imperio dignam, vacuam spem figit in alto,

Presumitque sibi baculum, quem perdere virtus

155

Et vicium rapuisse solet. iam fulgurat astri

Alterius radiis, iam tollit in ardua mentem,

Iam Iovis alterius ruituro pectore fulmen

Tractat et alterius animo prelibat honores,

Induiturque prius animus quam dextera sceptrum.

160

Sic fit apud claustrum; ventosque Superbia preceps

Velis prerapidos nigris infundit et albis

Mundanique maris rapto per inania cursu

Naviculam scopulis perituram mandat acutis.

Ut, cui nota domus famuletur, novit: «O» inquit

165

«O vicii radix primeva! novissima Christum

Accedit visura Deum, sed prima recedit;

Nativumque sibi propriumque hunc deligit usum,

Ut non unanimes faciat, quos inquinat una.

[Magna quidem molles animos ligat unio, magna]

170

Conciliat cupidas pacis clemencia mentes,

Pax quoque firma leves animos amplectitur, immo

Pax alios vite sumptos communiter usus

Nectit et unus amor studiis inservit eisdem;

Verum par tumidis venit indignacio preceps

175

Mentibus, alterno factura tonitrua vento,

Discordesque secat morum concordia mentes.

Capitulum 7

De casu Luciferi

Hoc animi fulmen solio detrusit ab alto

Luciferum, Iovia dum se miratur in aula

Partitusque polos superum sibi destinat axem

180

Devexumque Iovi, sua cui decreta vel astris

Mandet suppositis; igitur rapturus ad Arthon

Imperium, fatuo conceptis pectore regnis

Affigi Boream iubet, indignatus ad Austrum

Sub pedibus regnare Iovis. sed gloria cecis

185

Fidit in auguriis et amara superbia dulces

Vix habet eventus, melior prudencia fastus

Irritat et rigidus lentescere cogitur arcus.

Ecce novos flatus et prima tonitrua pacis

Etheree strepitusque rudes et semina belli,

190

Primicias odii, fraudis cunabula, mortis

Primevam faciem, vite nova funera, mentis

[Iupiter archano circumspicit et periture]

Compatitur proli. celo iunctissima culpam

Excusat Pietas manifestaque crimina velo

195

Palliat erroris, vindictam fixa superne

Sanctio iusticie dictat iustamque reatum

Evocat in penam, nec enim Iove maior ad axes

Imperet astrigeros; velit ipsa superbia tantum

Non voluisse gradum, caveat suspecta ruine

200

Summa deum sedes. igitur sentencia pene

Cum nequeat flecti, Pietas secedit et iram

Iupiter induitur et hanelos concutit axes,

Fulmineisque manum iaculis armatus et ira,

Precipitat tonitrus, penamque in fulmine mandat

205

Et superum patriis civem deturbat ab astris.

O miserum civem, cuius sub fulminis ictu

Detumuit flatus! o gloria dulcis amaras

Eliciens lacrimas! o lux augusta profundis

Pallescens tenebris, solii pictura superni,

210

Delicie celi, precio solidata perhennis

Materie proles, omni circumflua forme

Imperio, Flegetontis aquis assatur, Averni

Fundamenta tenens, Cochiti sorbet abyssum

Luctificam. felix, nisi se tot fonte bonorum

215

Lucifer agnosset! alter Narcisus et oris

[Dotibus et fati lacrimis. solacia concors]

Prebeat eventus, communis sarcina dampni

Pondus utrumque levet. miser ille, sed ille, quod ultra,

Quam liceat, temere speciem, quam vidit, amavit.

Capitulum 8

Invectio in superbiam

220

O celi scabies, terre contagia, mortis

Iniciale malum, ventosa superbia, cuius

Flatu fletifero pax est excussa superne

Et superis extincta dies! o prima reatus

Clausula, prima deum confusio, prima dolendi

225

Ianua, vas vacuum, pondus leve, robur inane,

De facili turgens animi vesica, potentum

Addita sevicie pestis, corrumpere vatum

Pectora prompta lues, facilisque inserpere plectris

Dulcibus et teneris preceps dare cornua Musis.

230

O abies, que nunc peregrino ad sidera ramo

Serpis et abiectum fugis indignante comarum

Maiestate solum! preceps hanc imminet hora

Suppressura fugam, non hec pede gloria firmo

Nititur, invalidis truncus radicibus heret,

235

Exiguum Boree subito casurus ad ictum.»

Capitulum 9

De monstro Cupiditatis

Dixit et extrema lacrimis immersit et imbre

Detumuit ventus, quem lingue intorserat ira.

[Iamque pererrato – per plana, per aspera – mundo]

Parte tenus magna, monstrum reperitur, eunti

240

Insolitus terror; nam celum vertice pulsat

Et patulis terre digitis superoccupat orbem

Et Phebe medium fraternos amovet ignes

Et Christi radios melioraque lumina tollit,

Mater Avaricie, sompni ieiuna Cupido,

245

Eternam dampnata sitim producere, nullis

Exsaciata bonis, lucri studiosa, rapinis

Artifices factura manus, visura recessus

Antipodum noctisque dies umbrasque sinistras,

Ardentis secreta sinus mollesque Sabeos

250

Et rigidos sine sole Getas primevaque Phebi

Limina cum scopulis, quibus exulat ultima Tyle,

Ut varias rerum species emungat, avari

Orbis opes animi longo sudore secuta,

Ut tandem modico loculis deserviat ere.

Capitulum 10

Quid de cupiditate Architrenius senciat

255

Horruit et, noto quid erat, suspexit et inquit:

«Hec Stigie superis infelicissima noctis

Filia fas abolet, cancellat iura, resignat

Federa, pacta movet, leges abradit, honestum

Dampnat, amicicias rumpit, divellit amorem

260

Succinditque fidem: plena est discordia. questus

[Ardor ubi pugnat, studio concurritur omni]

Ad loculos; nam sola potest reverencia nummi

Quodlibet ad libitum mundano quolibet uti.

Hec vaga commutat solidis, quadrata rotundis,

265

Solvit amicicias veteres iterumque renodat,

Quas prius abrupit. alternos gracia nodos

Vix recipit, nisi quos alterna pecunia nectit.

Dulcia sunt cupido lucrosa pericula: dulci

Eolus armatur horrore, Ceraunia fluctu,

270

Blanda Caribdis aqua, Phorcis cane, Syrtis harena.

Emollit scopulos lucri dulcedo, diurnas

Absolvunt hiemes lucri momenta, labores

Expiat innumeros lucrum breve, sarcina lucro

Fit levis, et rutilo sudor siccatur in auro.

Capitulum 11

Quod cupidus nullis habitis

sit contentus

275

At licet Hesperie fluvios Bessique meatus,

Vincula Macrobii, Crises vada, lina Neronis,

Hesperidum ramos, Martis penetralia, Danes

Impluvium, Bachi tumulum, Phariique tiranni

Naufragium, tenerosque Iovis spoliaverit annos

280

Et Phebi tulerit, sapientum premia, mensam

Et geminos axes una congesserit archa,

Cura tamen numquam residet suspensa soporis

Pace, nec alternam requiem delibat avarus.

[Inter opes mendicus opum: non temperat unda,]

285

Qua natat ipse, sitim; semper post parta laborat

In partus alios, nulloque retunditur ere

Mentis acus cupide. loculo vix sufficit uni,

Quicquid Fabricius sprevit Crassusque probavit.

Heret in ere sitis, habitis furit ardor habendi,

290

Pullulat in questu questus amor. omnia nullum

Pondus habent, nisi sint unum simul omnia pondus.

Capitulum 12

Quod sola morte cupiditas

terminatur

Infelix cupidis omnis fortuna, sitimque

Nulla levant, que cuncta sitit; sed meta malorum,

Mors, sola innumeras curas expellit et una

295

Falce metit, varii quicquid peperere labores,

Et bene de cupido tandem mors sola meretur,

Cum longo vigiles sompno suffundit ocellos.

Vix tamen a questu studium subducitur. ipsum

Mortis ad imperium sensus vigilancia census

300

Eternum meminit, loculis in morte cadentes

Assurgunt oculi, tenero super omnia voto

Dilectus suprema rapit suspiria nummus.

Iamque Stigis medium perlabitur umbra memorque

Nunc eciam questus, in carnis claustra reverti

305

Nititur, ut nummo rursum potiatur amato

Et loculum loculo superaddat, Pelion Osse,

[Colliculum monti, fluvio vada, flumina ponto.]

At nullos reditus regis dispensat opaci

Sanctio. sic dominam saltem suspirat ad archam

310

Extremumque 'vale' Stigiis mandatur ab undis:

'O loculi dulces, iocunda pecunia, nummi

Delicie, Sirenes opum, Philomena crumene,

Cuius ad aurate vocis modulamina cedit

Orpheus, fastiditur olor, delirat Apollo.'

315

O geminos solis ortus amplexa cupido

Alterutrumque diem, cuius radicibus omnis

Perplexatur humus celumque cacumina terrent.

Ve terre! superis cum sis suspecta nec eius

Diviciis contenta, vocas Titanas in astra

320

Sollicitasque Iovem superosque in monstra resolvis,

Dum petitur celum per Pelion, Ossan, Olimpum.

Heu sortis misere, quibus est angusta bonorum

Porcio, sol oculis quicquid metitur, habere!

Indepulsa manent cupide ieiunia mentis,

325

Quam non exsaciant uno minus omnia, pontum

Exhausisse, nisi bibulas emungat harenas.

Heu, pugnaturos plus quam civiliter enses

Alterneque necis gladios accincta Cupido

Mille modos leti rerumque pericula tractat,

330

Ut mundi lacrimas loculi transfundat in usus.

Capitulum 13

Exclamacio in prelatos

O utinam sanctos hec citra viscera patres

Ecclesie pupugisset acus, ne vilior auro

Ara foret, sed libra libro, sed numine nummus.

Non Davo caderet morum censura, Catonis

335

Limatum tociens temere morsura rigorem;

Non partiretur – consulto Simone – Petri

Curia vel baculos Christi vel cornua; virtus

Surgeret excessus circumcisura, beatos

Illustres factura viros; librasset honores

340

Ad meriti libram, nec ea sub iudice possent

Iura peroranti loculo succumbere; numquam

Birria sufficeret, ubi defecisset Homerus.»

Capitulum 14

De bello inter largos et avaros

Fine dato verbis, subitos bibit aure tumultus

Et ruptas gladiis Martisque tonitribus auras

345

Haurit et, horrisonis qua litigat ictibus aer,

Flectit iter stupidum, dubiisque allabitur ausis,

Mars ubi sevus agit, gladius necis eliquat imbres,

Sidera texuntur iaculis, superosque sagitta

Territat et densa noctescit harundine celum.

350

Gemmis vernat apex galee, lorica nitoris

Ridet in argento, mucro splendore minatur,

Reptat in umbone leo flammeus, igneus aurum

[Ventilat in hastis volitans draco, mortis odore]

Cuspis inescatur, ignes equus arduus efflat,

355

Sanguine crudescunt falere, spumescit habena

Indignata regi, freni natat ardor in ira,

Ungula summa volat, raptos iuba verberat armos,

Pectoris excussus aries terit obvius hostem,

Celum Marte tonat, gladii face fulminat aer.

360

Sanguine luget humus, eadem mare purpura vestit,

Morte natantur aque, terram bibit unda cruoris,

Aera mugit equo, lituo sinus etheris hinnit,

Ictibus exclamat gladius, conflictibus umbo;

Turbine saxa fremunt, tede igni, tela volatu;

365

Subticet adventum plumbi impetus, ala sagitte,

Et nec funda neces nec vulnera precinit arcus.

Insilit arma Furor, acies Discordia nodat,

Terror agit currus, Feritas auriga iugales,

Efferat Ira viros maiorque Audacia Martis

370

Filia, vexillumque ferens Demencia belli.

Mucroni gladius occurrit, harundo sagitte,

Cornipedi sonipes, lateri sinus, ungula cornu,

Umboni clipeus, lituo tuba, missile telo,

Lorice torax, galee iuba, fraxinus haste.

375

Mars in morte natat, feriens Furor inserit enses,

Dumque fodit, fede cedis cadit unda redundans.

Capitulum 15

Sermo Walgani ad Architrenium

de Corineo

Quod metuit, vidisse iuvat, novitasque videndi

Affectus et vota facit, miratur et – ecce -

Improvisus adest miranti miles, hanelo

380

Pulverulentus equo. dantur redeuntque salutes

Pace relativa. quis sit, quo tendat, uterque

Discit, uterque docet. tamen Architrenius instat

Et genus et gentem querit studiosius; ille:

Tros genus et gentem tribuit Lodonesia, nutrix

385

Prebuit irriguam morum Cornubia mammam,

Post odium fati Frigiis inventa smaragdus.

Hanc domitor mundi, Tirynthius alter, Achillis

Atrideque timor, Corineus, serra Gigantum

Clavaque monstritera, socie delegit alumpnam

390

Omnigenam Troie, pluvioque faviflua lacte

Filius exilio fesse dedit ubera matri.

A quo dicta prius Corineia, dicitur aucto

Tempore corrupti Cornubia nominis heres.

Ille Giganteos attritis ossibus artus

395

Implicuit leto, Tirreni litoris hospes,

Indomita virtute Gigas non corpore, mole

Ad medium pressa, nec membris densior equo

Sarcina terrifico tumuit Titania monte.

Ad Ligeris ripas Aquitanos fudit et amnes

400

[Francorum pavit lacrimis et cede vadoque]

Sanguinis ense ruens saciavit rura, togaque

Punicea vestivit agros, populique loquacis

Grandiloquos fregit animosa cuspide fastus.

Integra, nec dubio bellorum naufraga fluctu,

405

Nec vice suspecta titubanti saucia fato,

Indilata dedit subitam Victoria laurum.

Capitulum 16

De adventu Bruti et Corinei in

Angliam et de Gigantibus

Inde dato cursu, Bruto comitatus Achate,

Gallorum spolio cumulatis navibus equor

Exarat et, superis auraque faventibus utens,

410

Litora felices intrat Totonesia portus

Promissumque soli gremium monstrante Diana,

Incolumi census loculum ferit Albion alno.

Hec eadem Bruto regnante Britannia nomen

Traxit in hoc tempus, solis Titanibus illo

415

Sed paucis famulosa domus, quibus uda ferarum

Terga dabant vestes, cruor haustus, pocula trunci,

Antra lares, dumeta thoros, cenacula rupes,

Preda cibos, raptus Venerem, spectacula cedes,

Imperium vires, animos furor, impetus arma,

420

Mortem pugna, sepulcra rubus; monstrisque gemebat

Monticolis tellus, sed eorum plurima tractus

[Pars erat occidui terror, maiorque premebat]

Te furor, extremum Zephiri, Cornubia, limen.

Hos avidum belli Corinei robur Averno

425

Precipites misit. cubitis ter quatuor altum

Gemagog Herculea suspendit in aera lucta,

Antheumque suum scopulo detrusit in equor;

Potavitque dato Thetis ebria sanguine fluctus,

Divisimque tulit mare corpus, Cerberus umbram.

Capitulum 17

De conceptione Arturi et ortu

eius ad quem scribitur

430

Nobilis a Frigie tanto Cornubia gentem

Sanguine derivat, successio cuius Iulum

In generis partem recipit, complexa Pelasgam

Anchiseque domum. ramos hinc Pandrasus, inde

Silvius extendit, socioque a sidere sidus

435

Plenius effundit triplicate lampadis ignes.

Hoc trifido sole Corinei postera mundum

Preradiat pubes, quartique puerpera Phebi

Pullulat Arturum, facie dum falsus adulter

Tintaiol irrumpit nec amoris Pendragon estum

440

Vincit et omnificas Merlini consulit artes

Mentiturque ducis habitus et rege latenti

Induit absentis presencia Gorlois ora.

Ecce furor lucis! maiori sidere quintus

[Enituit Phebus, ad cuius lumina quivis]

445

Sol alius Saturnus erit. splendore planetas

Vesperat: obscuro brumescit Falcifer igne

Cecus ea sub nocte senex, Iovis erubet astrum,

Marte verecundo, peplo Venus occulit ora,

Mercurius mitra; Phebe ferrugine vultus

450

Ethiopes odit faciemque intersa lutosam

Plena latet nodo, germanaque turbida fratrem

Et modicum lucis vocat et causatur avarum.

Capitulum 18

De Ramofrigio

Hunc Ramofrigius mundo intulit, anchora iuris

Impaciens nutasse ratem; se Tidea bello

455

Exibuit, se pace Numam, scelerumque procellas

Propulit infracto securus navita clavo,

Quem precessiva Racio dedit, excuba tanto

Cum socia Virtute viro. se moribus ipsis

Prebuit exemplum nec honesti flexit habenam

460

Alter – sed melior – hic Nestor, Nestore primo

Annis inferior, par pectore, celsior actis.

De genitore fidem genitus facit: optimus ille

Extitit, existit superoptimus ille, bonorum

Maximus absque gradu. non est quo surgat honestum

465

Supra summa situm, nec novit linea morum

Infinita gradum. reliquus sic orbis ab uno

[Exsuperatur, uti, quem contingencia curvat,]

Angulus a recto. numquam descendit ad Austrum

Articus et pleno radiat fulgore dieque

470

Integra sol iste superlativus et illo

Pro gemma voluit mundi teres anulus uti.

Hoc aurifrigio tellus redimitur, eoque

Stellea Rothomagi lascivit palla sabelo,

Gemmescitque novo Christi sacra nupta monili.

475

Hic sinus hos, hominum rosulas et lilia, vernat.

Regula: nil gignit olidum Cornubia. partus

Expolit illimes et ab ubere pignora tersis

Morigerat viciis et plus quam cetera scabram

Limat avariciam, que nostre sepius Artho

480

Institit et gelidum violenta lacessiit orbem.

At nos pro patria semper pugnavimus, armis

Elidendo minas; Laciumque repellere monstrum

Cura laborque fuit. et adhuc, ne tanta nepotes

Belua subvertat, pugili sudamus in ense;

485

Reppulimusque suas acies hucusque, necesque

Fudimus innumeras. set adhuc cum multa supersint

Milia, non prono rapitur victoria cursu.

Capitulum 19

De ducibus castrorum Avaricie

Marte potens miles, nimbo populosior, illis

Semper agit castris, et ea de parte magistri

490

[Bellorumque duces sunt, quos eterna notabit]

Et notat illa lues: Parthorum victima, Crassus,

Septimulusque, suo qui Gracco pretulit aurum,

Et loculis donans ne tutus Cassius esset,

Quique necis proprie Ptolomeus rettulit hosti

495

Premia, ne census ageret divorcia pontus

Naufragioque daret dilecta pecunia penas.