Architrenius

Liber sextus

___________________________________________________

Capitulum 1

Capitulum 2

De transitu Architrenii in Tylon

Capitulum 3

Oracio Archite de ira

Capitulum 4

Oracio Platonis de livore

Capitulum 5

Invectio Catonis contra divicias

Capitulum 6

De transitu Megere et

Mortis ab inferis in potentes

Capitulum 7

Exclamacio in divicias

Capitulum 8

Oracio Diogenis de contemptu mundi

Capitulum 9

Oracio Socratis de commendacione

Diogenis, Cratetis et Democriti

Capitulum 10

Oracio Democriti quod divicie

non sunt habende nisi ut expendantur

Capitulum 11

Oracio Ciceronis de prodigalitate vitanda

Capitulum 12

Oracio Plinii quid sequatur ex luxu

Capitulum 13

Oracio Cratetis de aule incommodis

Capitulum 14

Oracio Senece de glorie contemptu

Capitulum 15

De Alexandro

Capitulum 16

De morte Homeri

_____________________________________

Capitulum 1

De Arturo, Ramofrigio, Walgano

in Avariciam dimicantibus

«Ex alio belli cuneo sumus: alter Achilles,

Arturus, teretis mense genitiva venustas,

Et Ramofrigius, dandi non unda sed equor,

Et Walganus ego, qui nil reminiscor avara

5

Illoculasse manu. non hec mea fulgurat auro

Sed gladio dextra; recipit, quod spargat, et enses

Non loculos stringit. nec opes incarcero miles

Degener et cupide cumulato rusticus ere.

At me bella vocant et te tua forsitan urget

10

Sollicitudo, vale.» non expectatus eunti

Reddidit ille «vale» meditativusque recedit

Corde querelanti, quod scrutativus et Austrum

Viderit et Thetide miranti merserit Arthon,

Effusoque vagus oculo perlegerit orbem,

[Nullaque propositi datur exoptata facultas.]

Capitulum 2

De transitu Architrenii in Tylon

Intimus ergo tumet vultusque superfluit ira,

Purpureisque furor animi coquit ora caminis.

Nec mora, dum fervet nec tempore temperat ignem,

Floridulum mundi thalamum Verisque penates

20

Advenit usque Tylon, ubi numquam labitur – absque

Preterito presens – plus quam perfecta venustas.

Perpetuatur honos rosulis, intacta senecte

Lilia pubescunt, senium nec bruma nec estas

Advehit et veris eternativa iuventam

25

Floribus ipsa loci deitas nativa perhennat.

Hic, ubi planicies patulum lunatur in orbem,

Philosophos serie iunctos circumspicit; in qua

Architas varios excessus explicat ire

Et docet, hac mentem Furia vexante, labores.

Capitulum 3

Oracio Archite de ira

30

«Ira malum deforme viris, quo pectus acescit,

Sensus hebet, languet studium, sollercia lippit,

Cecatur racio, pietas tepet, alget honestas,

Macrescit virtus, vicium pinguescit, inundat

Livor, adest facinus, lex nutat, norma vacillat,

35

Pax titubat, surgit odium, clemencia vergit,

Cedit amor, crescit hostis, rarescit amicus,

[Insidie serpunt, ruit impetus, evolat ardor,]

Bella fremunt, Bellona tuba, Mars intonat ense,

Vita fugit, viteque sopor mors ultimus instat.

40

Ira malum, quo non aliud velocius alas

Urget in errorem pennasque in devia versat.

In faciem surgit et pectore nascitur ira,

Interiusque cremat et vultibus exilit ardor,

Precipitesque furor animos rotat, ora perurit.

45

Hic rogus, exterius celari nescius, urit,

Accensoque labor animi vulgatur in ore,

Nec tacet archanum mentis facundia vultus.

Imperat hec dextris rabies natosque parentum

Immergit iugulis, contraque in pignora patres

50

Efferat et fratris frater bibit ense cruorem.

Cognatas acies alterno sanguinis haustu

Polluit et gladio nature federa rumpit.

Cedibus accedunt cedes, et ceca nefandis

Implicat in facinus pugiles audacia sensus.

55

Ire fida manus cladesque ancilla ministrans

Surgit et exilium pacis molitur iterque

Rumpit in omne nefas: Rabies germana Furoris,

Pronus in arma Furor, stricto vagus Impetus ense,

Indocilis flecti Feritas et cognita sceptris

60

Sedicio cecusque Tumor regnique Tirannis

[Et soror et coniunx, et belli semina, Lites

Litigiique tube, crudoque Insania vultu,]

Rixarumque Faces et Iurgia plena cruoris,

Cedeque Sevicies Ire clausura tumultus.

65

Ira iuventutis solitus calor, ardor amantum

Acrior in penas stragique paracior ense,

Maturasque neces laqueo, face, cuspide cogens,

Cum Veneris voto contraria ludit amantes

Alea, nec motus animi Fortuna secundat,

70

Nec ferit ad libitum voti quo tenditur arcus.

Ira parens Odii, quod proles tercia Livor

Subsequitur, pestis utriusque diucior heres.»

Audit et incinerat gelidis fornacibus ignes

Et sepelit vivam prius Architrenius iram.

75

Pascitur auditis, propius sedet, erigit aurem,

Cor patulum solvit; etenim sermone carenti

Gloria precessit. sequitur Plato verba secundans.

Capitulum 4

Oracio Platonis de livore

«Ecce furor livoris acus maiorque Megera

Invidie, fame cumulum raptura beatis.

80

Non pudet in mundos maculas iurasse, notatis

Adiecisse notas. Herebum fastidit Erinis

Maternamque Stygen, nostras peregrinat in edes

Hospita dente gravis, didicit revocasse favores,

Exacuisse dolos, clausos aperire reatus.

85

[Ipsa scelus fictura nefas, tortura flagello]

Pervigili mentes, successibus egra, sinistros

Ad casus lugubre canens, lacrimosa secundis,

Gavisiva malis, ideo merore serenum

Et risu lacrimans fatum comitatur amaro.

90

Livori assistunt Rabies animosa, Tumultus,

Pax armata dolis, suspectum Fedus, amoris

Umbra, latens Odium, gladio Mars igneus, 'arma,

Arma, viri' Bellona tonans et pronuba belli

Sedicio, primumque ferens Discordia pilum.

95

Livor in insidias et in ebria tela veneno

Irruit et varia cumulantur pocula morte

Exundantque neces, nec inexpugnabile prestant

Divicie vallum, sed vino purpura cedit

Mortibus hamato, dampnique incauta potestas

100

Illud easque bibit; aliudque infunditur ostro

Quam Tyrium virus: hoc enitet, enecat illud;

Erigit hoc fastus, illosque ulciscitur illud.

Detulit a superis radicem Livor et ortu

Summus summa petit, superisque simillima pulsat,

105

Certamenque deis plus quam civile minatur.

Divitis et celo redolentis lilia fame

Livoris decerpit hiemps, insultat honori,

Extenuat laudes, adimit virtutis odorem

[Nariculis Fame, superos fragrancia morum]

110

Balsama delimat, virus inspirat et atro

Polluit afflatu, dens improbus omnia carpit

Nec sibi depercit, in cetera Livor et ipsum

Sevit in auctorem, roditque et roditur idem.

Livor opem pressis et opes sublimibus aufert

115

Provectumque bonis, meritis infesta Celeno,

Eternum fornax odium coctura noverce.

Et puto philosophis laterum livore potentum

Tollitur accessus metuendaque gracia sceptri;

Nam livor titulum, quem non habet, odit haberi.»

Capitulum 5

Invectio Catonis contra divicias

120

Ut modus est verbis, subeunt partita favorem

Murmura, nec serpunt vacui livore susurri.

Nec mora, dum linguis immissa licencia fandi

Materias versat, iuvat exclamasse Catonem:

«O inopes virtutis opes! o gloria paucos

125

Productura viros, celoque invisa potestas,

Nec loculis factura deos! felicia molles

Seducunt animos, nec sunt commercia regnis

Cum Iove, nec mitra superis accedis; inopsque

Plus anime quam dives habet, levioribus alis

130

Pauper in astra volat, dulcique pecunia mole,

Quos aluit, lesura premit, nec Cresus in auro

Fata fugit, perdensque deos non perditur umbris.

[O Herebi descensus, opes, et maior Averni]

Introitus mortisque fores, quas Cerberus alter

135

Ambitus extruxit medioque erexit in orbe,

Qua surgit cum divitibus factura Megera

Colloquium notaque diu cum prole susurrat

Et iacit amplexus et plaudit et oscula miscet,

Incautoque doli ridenti arridet alumpno.

140

Interdum Stygias attencius edocet artes

Sollicitumque minus intorto verberat idro,

Effusumque iacit Stygium per viscera virus,

Quo nequeat non velle nefas scelerumque soporem

Nesciat et numquam facinus succumbat honesto.

Capitulum 6

De transitu Megere et Mortis

ab inferis in potentes

145

Hac solitum decurrit iter totumque Megera

Advehit infernum; quicquid Plutonius axis

Educat immundum, viciorum turba, sinistra

Progenies noctis, matrem complexa feruntur

Emerguntque sinu, bibulasque paludibus aulas

150

Aspergunt Stygiis, propiusque vocantur et omni

Assunt consilio. verum cum sorde fluenti

Polluti satis est et fuse lacius orbem

Afficiunt macule – nec Ditem evadere dites

Dant delicta fidem -, Mors ecce, extrema dierum

155

Vespera, pallenti subito procedit amictu

[Accensamque tenet sicco Flegetone cupressum,]

Que decisa rogis pigmentet odoribus auras,

Divitibus supremus honos. prenuncia Fati

Noctua precedit, properanti Morte propinquos

160

Occasus infausta canens, buboque sinistri

Augurii vates; evumque in dulcibus annis

Atropos abrumpens Fati comitatur euntis

Indivisa vias, Lacrime Planctusque sequuntur

Et Gemitus, fletuque madens Decisio vultus,

165

Funeribusque comes Ululatus et horrida crinis

Arduitas, scissoque come Iactura capillo,

Diruptique Sinus et meste vestis Honestas

Et manuum presso coeuntes pectine Nodi.

Inserit ergo manum trabeis gremioque reducto

170

Exuit, et dextre sceptrum, diadema revellit

Crinibus, et Stygie spoliatum mandat harene,

Funebrique tuba victrix circumsonat aulam

Et superis vindex clangoribus ethera pulsat,

Optatumque deis reserat clamore triumphum

175

Et de divitibus nota est victoria celo.

Capitulum 7

Exclamacio in divicias

O subito lapsurus apex! o pendula rerum

Ardua, precipitem gravius factura ruinam!

O mundi lugubris honos et debile robur,

[Divicie, Fati dubio quassabile flatu!]

180

Haut procul a mentis oculo ventura recedat

Illa dies, quam clausa Dei prudencia differt

Occultamque videt, que tandem cognita regum

Mordeat excessus penamque excedere crimen

Vindicet et laqueis doleant crudescere regna.

185

Nec solio parcet superum clemencior urna

Nec penam redimes, quod mundum polluit, auro,

Cum – trabea tandem cessura moribus – ignis,

Quem Flegeton sudat, gemmarum diluet ignes

Vernabitque deum solio trabeata casarum

190

Sobrietas, tandemque dato fulgebit in ostro

Gaudebitque – velit Dominus! – vitale Iohannes

Eternare iubar, roseis ardere corone

Sideribus, quam non odium, non forcior etas,

Immo nec invidie rabies suspecta venenis

195

Excuciat, vitemque metet, quam plantet, honestas.»

Capitulum 8

Oracio Diogenis de contemptu mundi

Hic subicit nec amara timens nec dulcia sperans

Diogenes, fixus animo, sed mobilis ede:

«Si quicquid gemino Phebus complectitur arcu,

Imperio stringas, tumulo non maior humandus

200

Occidis et tandem, cui non suffecerat orbis,

Magnus Alexander parve non sufficit urne.

[Si Paridis forme rosei precelleret oris]

Gloria nec vultus macule nubesceret umbra,

Occiduus sol ille perit floremque iuvente

205

Vel fati cesura terit vel lima senecte.a

Si prelustre genus, si regius ortus adusque

Innumeros decurrat avos, non sanguinis illa

Lux addit meritis; patrem dediscit in ense

Neptanabi proles, matremque absolvit in armis.

210

Si fame radies titulis insignis et alto

Nomine gemmescas, anime non tergis olentes

Sub fama redolente notas, nam mentis inumbrat

Laudis oliva rubum, nec spinam pectore vellis.

Si quicquid Socratis exundat fama, capaci

215

Hauseris ingenio, nichil est hausisse, tuumque

Insipidum scire est, nisi quod condivit honestas,

Nec morum redimit cumulata sciencia dampnum.

Si longo senii fastidia traxeris evo

Nestor et ad quarti numerus processerit annos

220

Limitis exiguam sub morte crepuscula lucem

Claudunt et sedes superest suprema sepulcrum.

Si toto physice lucteris robore, lucis

Continuasse moras, stamen tamen Atropos evi

Rumpit et in mortem non est prescriptio vite,

225

Producitque dies sed non medicina perhennat.

[Si quicquid Tirius accendit murice pecten]

Aut Sidonis acus, nature simia, Serum

Velleribus fecunda parit, si quicquid ubique

Vestis abest, habeas, uni toga sufficit una.

230

Si quicquid gremio nutrit Rea, lactat in undis

Nereus aut Bachus pressa vomit ebrius uva,

Affluat, et precio cultuque arrideat ori

Copia, quo turges, uterum non amplius imples.

Si varie sedes, si sit populosa domorum

235

Turba tibi, si mille lares, si milia, sola

Te capit una domus et frustra nanus in astra

Turribus accedis, casula contentus Amycle.»

Capitulum 9

Oracio Socratis de commendacione

Diogenis, Cratetis et Democriti

Vix ea, cum Socratis surgens facundia verbo

Continuat verbum, reliquos affatur et ora

240

Sermonemque simul socias convertit ad aures:

«Hec rigui virtus cynici, quam nulla soluti

Polluit ebrietas luxus. o sobria pransi

Letaque ieiuni sacies! o rara verende

Maiestas casule soliumque volubilis aule

245

Doliolum, cuius patula fore ianua numquam

Limine nodatur, non obiectura frequenti

Hostia convive nec mandatura repulse

[Dedecus occursu; fervorem, frigus, utrumque]

Evasura malum nec conquestura molestas

250

Aeris esse vices, properanti terga periclo

Obicit, et verse faciem non verberat Austris

Eolus, imber aquis, nive bruma, vaporibus estas.

Magni sprevit opes, curarum pondus, et aurum

Insidiis plenum, suspectaque munera leti

255

Horruit, intactus gladios ridere latronum

Maluit et iuguli vacuus servasse cruorem.

Erubuit transisse modum, quod flumina ligno

Hauserat, et calicis digitos collegit in orbem,

Libandoque manus docuit servire fluento,

260

Omnifico facta Nature pocula torno.

Indolis activa placuit, passiva laborum

Paupertas, vicii declinativa, malorum

Ablativa, virum genitiva, dativa bonorum.

Flevit opum risus lacrima mordente, Platonis

265

Sidonio fastu corrupta cubilia mente

Et pede calcavit. Nature fercula numquam

Fastidivit, olus pallenti maluit unda

Quam lingue faleris Siculum mollire tyrannum

Alter Aristippus, vestiri cannabe liber

270

Quam trabea servus et se quam regibus uti

Integer, haut sapido pretexte lesus odore,

[Uberius felix anime quam vestis in auro.]

Cum peteret voto studii Thebanus Athenas

Philosophus Crates notumque potentibus agmen

275

Collegisset opes socias, dissuada Minerve

Pondera, mersit eas ne mersaretur ab illis,

Passus, ut expensis impensa pecunia pessum

Pessima pressetur, meritamque ut naufraga penam

Naufragii lativa ferat. cum tenderet illo

280

Isdem Democritus studiis accensus, avari

Sacra suosque deos, loculos, abiecit; avitos

Distribuit census, librisque extructa Minervam

Sorbuit, inserto consurgens mantica Phebo,

Plena sophismaticis set opum ieiuna, Camenis

285

Intumuit, gravida concusso Pallade dorso.»

Capitulum 10

Oracio Democriti quod divicie non sunt

habende nisi ut expendantur

Hec ubi, Democritus: «Nullum placuisse merentur,

Que Styga pro fructu pariunt, hec omnia tractu

Duratura brevi, nimias mentita carenti

Delicias, illumque minus factura beatum,

290

Cui magis accedunt. reprimantur vota, sitisque

Extinguatur opum, nec clauso pectore census

Ardor agat rimas. opibus tamen omnis in omnes

Omnia posse potest, per eas suspectus ab hoste

[Extorqueretur amor, nodoque adversa ligantur]

295

Insolido, censuque nefas suasura fugatur

Pauperies. liceat, est ipsa pecunia sanctis

Accipienda viris, licite quesita, datores

Magnanimos habeat et dantibus affluat, arche

Non inserta diu, rara et brevis hospita, numquam

300

Incola, nec turpe loculi questura sepulcrum.

Collige sparsurus, mete que discrecio dextre

Seminet et summum dandi prudencia nomen

Germinet et meritis fructum producat in astris.

Invidiosa Titi sit dextera, munera tanto

305

A simili sparge. quo dives splendeat astrum

Esse puta munus, oblitam dona memento

Amisisse diem. loculos signasse ruborem

Inferat et, census que pondere sudat, hanelet

Distribuendo manus. fudit Fortuna, refundat

310

Dextra; nec ardorem dandi respectus avari

Congelet. ille tibi Romani maximus auctor

Muneris occurrat, immo quem fausta dedere

Tempora Normannis, qui dandi sidere mundo

Et superis fulget, cui, qua non prebuit, hec est

315

Visa nefasta dies; ille est, cui Copia cornu

Fundendique vicem ieiuno tradidit orbe.»

Capitulum 11

Oracio Ciceronis de

prodigalitate vitanda

[Hic Cicero verbis instantibus ora resolvens:]

«Dando tamen prefige modum, substringe solutos

Muneris excursus, iusto moderancia fine

320

Temperet expensas cedatque improvida ceci

Ebrietas luxus, moderandi limite dandi

Luxuriem precinge, pati largicio frenum

Noverit et, quantum permittit copia, funde

Largus, in exhibitis habiti modus arbiter esto,

325

Meta sit expense dandique auriga facultas.

Luxus opum consumit opem, dandique potestas

Carpitur et carpit. non est insania maior

Quam, quod posse cupis, niti non posse. daturus

Et dans esse nequis, si luxum consulis. ille

330

Hoc illo perimit; dare, quod manus ebria spargit,

Ire datum tollit. sumptu consumeris, urges,

Quod doleas, spernis hodie, quod crastinus optes.

Prodige, de pleno vacuum concludis, amarum

De sapido, de luce lutum, de Cesare Codrum,

335

Ludibrium de laude, nichil de quolibet. istud

Prodiga prodigium novit manus, amplius equo

Amplificans sumptus, habitisque licencius utens

Quam liceat; Natura petit, Fortuna ministret.

Carptor opum vilescit inops. dum divite dextra

340

Dat, redolet; post munus olens mendicat ubique,

[Inveniens nusquam, queritur, dum querit, amaros]

Non prescisse dies, cum dulcibus usus amico

Fideret in Fato. pudet illis esse pudori,

Quos dives decuit, fusi reminiscitur eris

345

Amissique piget et opes fluxisse, refluxum

Non habuisse dolet, Fati resilire favorem

Ingemit et vellet – Fortuna dante – dedisse

Parcius et dextre male precavisse sinistram

Devovet et sero, quem leserit alea, ludi

350

Penitet elususque manum, qua luserit, odit.»

Capitulum 12

Oracio Plinii quid sequatur ex luxu

Talibus annectit redolenti Plinius ore:

«Prodigus es, sequitur: eris indigus. huius Egestas

Est vicii vindex, meritaque ulciscitur ira

Pauperies luxum, tenui contracta cubili,

350

Panniculo sordens, ventri ieiunia longo

Indicens odio; Cereris Bachique recedunt

Accessus soliti, stomacho succedit inani

Egra Fames ardensque Sitis, vacuumque rapine

Instruit et dextram, qua fuderit omnia, furto

360

Dampnat et ere manus alieno polluit, omne

Pro modico suasura nefas, clausisse bilingues

Ingeniosa dolos, ut, qua sibi deficit, alter

Supplementa ferat. omni, quo pauper habundet,

[Limite procedit et primi rursus inundat]

365

Diluvium luxus solitumque refluctuat equor

Et manus ad dandi revolat, quem noverat, estum.

Cura prodigitur dando qui prodigit. eris

Creditor occurrit: gravis, urgens, improbus, acer

Impaciensque more, repetendi prodigus, ire

370

Largus, avarus opum; tantoque protervius heret,

Quo magis eris eges, quo plus sub mole terentis

Lederis usure. pulsat, ferit, instat, oportet,

Quod petit, ut solvas, nec solvere sufficit arche

Aut loculi macies. quid ages? te pessimus ille

375

Undique divellit; et dandi si qua reliquit

Primus amor, dantur; sed eo dilacio dono

Venit emisque moras, sed, qui prius institit, idem

Maturat reditum dolor, interrupta quievit

Rixa, sed ad tempus, redit in fervore tumultus

380

Asperior maiorque furor. mors sola dolores

Sopitura venit, latura beacius esse

Et miseris optata quies; solacia pene,

Que vita est, mors pena parit. respirat egestas

Mortis in amplexu, viteque molestia leto

385

Tollitur et vulnus curatur vulnere, pena

Pena, dolore dolor. ut te tot, prodige, tandem

Eruat adversis, ut tot pulsantibus obstet,

Supremi metuenda venit clemencia fati.

[Parcius a loculis expense audacia surgat]

390

Ad census contracta modum, ne debita mensi

Devoret una dies, mensisque ligurriat anni

Suffectura more. si qua est improvida, non est

Sepe datura manus. nemo nisi parcus habebit,

Unde diu largus effundat muneris urnam,

395

Solaque munifico laudes cautela perhennat.»

Capitulum 13

Oracio Cratetis de aule

incommodis

Interea dubio versans in pectore Crates

Quando mersit opes, longum meditatus: «En» inquit

«En memini, loculos odi, mundumque daturas

Fortune contempno manus. erroribus ortum

400

Divicie prestant et opes delicta tuentur,

Libertasque datur viciis et semina culpe

Prefecunda iacit, nec non altissima fati

Nulla venit sincera dies, maiorque potestas

Sevius a ludo Fortune leditur et plus

405

Solliciti quam pacis habet, semperque beatos

Altius, adversis labor inclemencius urget.

Nulla quies aule! circumvenit improbus aulam

Curarum populus, vexat congesta laborum

Turba potestates, alienativa quietis

410

Agmina concurrunt, regni custodia, iuris

Sollicitudo minor, tractanda negocia, cause,

[Iudicis examen, lis decidenda, querele,]

Pauperis instantis pulsacio crebra, rogantis

Importuna manus, precibusque interflua rixe

415

Asperitas, quam pigra parit dilacio recti.

Rarus ibi sompnus. vigilate tedia noctis

Indolitura dies equitantis vexat ocellum.

Semita delicti, culpe via, strata reatus,

Methodus inferni, Stygis orbita, limes Averni;

420

Nugarum lituus, falsi tuba, tibia ficti,

Buccina rumoris: denso strepit aula tumultu.

Altiloquus quatit astra fragor tollitque soporem

Et superis, fessasque Iovis ferit arduus aures.

Undique garritur: hic verbum supprimit, ille

425

Erigit; hic lingue tumidus tonat, ille susurrat;

Hic socium tangit, vicium mordente cachinno,

Publicat ille scelus, gravius ledente susurro.

Ille movet rixas, hic corripit; ille flagello

Vapulat, hic lingua; contempnitur ille vel illa,

430

Prevalet is vel ea. raro tamen elicit aula

Eloquio laudes et se vix aulicus offert

Laudandi studio; sepelit, quod novit honestum,

Denudat vicium, meritum sub criminis umbra

Occulit et fame picturam moribus aufert.

435

Hic scelus antiquum memorat, gaudetque relatum

[Non solus scivisse nefas, nullique pudendum]

Commisisse pudet, socii submurmurat aure

Laudantis facinus, avidoque in crimina verbo

Iactitat hic factum, deliberat ille futurum.

440

Non faleris, non felle vacat fecunda malorum

Lingua parens, omnisque pluit facundia nugas.

O male felices, quorum nec purpura morbos

Nec loculus curat, nec opes suprema morantur

Fata, nec ad nervum revocatur mortis harundo.

445

Dives apud Ditem veniam non impetrat auro,

Nec cupide vendit Cereris gener auctius evum.

Non parcit trabee subeunti Cerberus, illum

Nec regni gladius nec mitre cornua terrent.

Non homines humana beant; similemque beato

450

Forma, genus, pretexta facit – virtusque beatum.»

Capitulum 14

Oracio Senece de glorie contemptu

«Sentit idem Crates, quod sentio, novimus aulam»

Altitonantis ait Lucani patruus, ille

Quo Nero defuncto quam vivo maluit uti.

«Optima paupertas possessio! Iulius orbem

455

Sorbuit et sompnum vacui laudavit Amicle.

Fulgor opum cecat. Fortuna miserrima, quid sit,

Est homini factura fidem: quid possit in alto,

Cernit in oppresso; quo fructu prospera rident,

[In lacrimis adversa vident; quo gloria tollat,]

460

Inferiora docent; an virtus nana Gigantum

In superos esset et debeat esse timori

Iupiter, an possit deitas impune lacessi,

Encheladi tandem rabies extincta probavit

Et probat, iniectam quociens demugit ob Ethnam,

465

Alternatque latus humero nervoque sonanti,

Aut manibus niti dorsoque assurgere temptat.

Occubuit temere surgens Titania virtus

Et caret optato presumens gloria fine.

Tollo pedem fixumque ligo, nam lubricus ille

470

Est locus, accessu facilis gressuque relato

Difficilis, raptisque Nothis elacio turget

Et subito quevis tumet excellencia vento

Et tenui novit illabi gloria rima.

Capitulum 15

De Alexandro

Altius ingenio raptus quam corpore, mundos

475

Innumeros potuit animo numerasse suosque

Pitagoras superos; stupidus narrante dolebat

Magnus Anaxarcho nec aperto lingua dolori

Defuit et morbum gemitu testatus hanelo:

'Ha miser!' exclamat 'vacuos rectoris inhermes

480

Tot video mundos, michi nondum serviat unus,

Nec mea dignatur casa mundus sceptra, nec unum

[Exequasse Iovem Pelleis glorior armis.']

O nimis excurrens presumptio, nescia votis

Ambicio preferre modum, que sola iubendi

485

Anxia diis solis regnantibus invidet orbem.

Fixum non habuit successum gloria: Magnum

Parvula, qui mundos siciebat, sorbuit urna.

Capitulum 16

De morte Homeri

Questio, quam predo fluvialis movit, Homero

Institit ad mortis lacrimas, nervosior ultra

490

Quam que Meonii posset succumbere lucte.

Plus equo doluit vulgo vilescere, fame

Laudibus incisis inconsolanter adaucte

Iacturam gemuit, qui non est passus, ut ampli

Nominis arduitas modica pro parte labasset,

495

Nec tulit, ut nomen tenui nubesceret umbra.»